Pnömatik Valf Nedir?
Basınç kaynağı tarafından üretilen basınçlı havanın, iş elemanlarına, istenilen yön, basınç, hız ve zamanda, belirli mantıksal şartlar altında gitmesini sağlayan veya engelleyen elemanlara Pnömatik valf denir.
Valf Adlandırması
Pnömatik valfler, giriş/çıkış port sayısı ve konum sayısına göre adlandırılır; örneğin “5/2” valf 5 port ve 2 konum anlamına gelir.
Çalışma Basıncı
Standart endüstriyel pnömatik valfler genellikle 2-10 bar aralığında çalışma basıncına sahiptir.
Yay Geri Dönüşlü Valfler
Tek etkili silindirlerle kullanılan valfler, kumanda kesildiğinde bir yay yardımıyla otomatik olarak başlangıç konumuna döner.
Pnömatik Valf Çeşitleri
Kullanım amaçlarına göre pnömatik valf çeşitleri şunlardır:
- Yön kontrol valfleri
- Akış kontrol (kapama) valfleri
- Basınç kontrol valfleri
- Zaman kontrollü valfler (Zaman Rölesi)
- Mantık valfleri
- Çabuk Boşaltma (Egzoz) Valfleri
1- Yön Kontrol Valfleri
Pnömatik Yön kontrol valfleri, isteğe göre basınçlı havanın geçişine izin vermek, engellemek ya da akış yönünü değiştirmek için kullanılan valflerdir. Bunları tren yollarındaki makas sistemine benzetebiliriz.
Tren yollarındaki makasların, tabiki trenin geçişini engellemek gibi bir fonksiyonları yoktur ancak trenin gidiş yönünü değiştirebilirler. Bu yön değiştirme işi, elle kumanda edilebildiği gibi , elektriksel sinyallerle de kumanda edilebilir. Pnömatik sistemde dolaşan basınçlı havayı da, raylarda ilerleyen bir tren gibi düşünebiliriz.
Yön Kontrol valfleri ile ilgili detaylı bilgiler için BKNZ: Pnömatik Yön Kontrol Vafleri
2- Akış Kontrol (kapama) Valfleri
Çek Valf
Akış kontrol valflerinden biri çek valflerdir. Çek valfler basınçlı havanın tek yönde geçişine izin veren valflerdir. Diğer yöndeki akış kapalıdır.
Çek valflerin çalışma sistemleri, araç tekerlek lastiklerine tek yönlü hava girişine izin veren siboplara benzer. Lastiklere hava pompalarken hava basmayı bıraktığımızda havanın geri çıkmadığını, sibobun tek yönlü akışa izin verdiğini görürüz. Çek valfler de buna benzer bir sistemle çalışır.
Değişik tipte pnömatik çek valfler (yukarıda)
Akış Kısma Valfi
Pnömatik devrelerde silindir, motor vb. alıcıların hızlarını çift yönde ayarlamak amacıyla kullanılır. Ayar vidasının çevrilmesi ile havanın akacağı kesit büyür veya küçülür. Geçen hava miktarını etkiler.
Kısma Valflerinin Kullanım alanı : Silindir hızlarının kumandasında kullanılırlar.Fakat kısma işlemi hem giriş hem de çıkış esnasında yapılmaktadır.Genelde silindirlerin sadece bir yönde iş yaptığı düşünülecek olursa bu sakıncalıdır.
Çek Valfli Ayarlanabilir Akış Kısma Valfi
Pnömatik devrelerde alıcıların hızlarını tek yönlü ayarlamak amacıyla kullanılır. Havanın bir yönde serbestçe. Diğer yönde ise kısılarak geçmesini sağlar. Çek valf ile akış kısma valfı bir gövdeye entegre edilmiştir. Silindirlerin ölü zaman diye nitelendirilen iş yapmadığı strokdaki süreyi kısaltmak için kullanılır.
3- Basınç Kontrol Valfleri
Basınç Sınırlama (Emniyet) Valfi / Pressure Relief Valve
Emniyet valfleri pnömatik sistemlerde devre elemanlarının yüksek basınçlardan korunması amacıyla kullanılır.
Örnek olarak hava kazanlarında kullanılabilirler.
Bu valfler,sistem için normal kabul edilen basınçta kapalı konumlarını korurlar ve herhangi bir nedenle basınçta yükselme olduğunda açılarak havayı atmosfere tahliye ederler.
Basınç düştüğünde valf tekrar kapalı konuma geçer.
Basınç Düşürme (Ayar ) Valfi / Pressure Regulating Valve
Sistemde birden fazla silindir veya pnömatik motorun farklı basınçlarda çalışması istenebilir. Bu gibi durumlarda yüksek basınçtan belirli bir düşük basınca indirgemek için kullanılır. Yani giriş basıncını istenen ve ayarlanabilen bir çıkış basıncına indirgemektir.
Basınç ayar valfleri kumanda problemlerinde oldukça sık kullanılır. Örneğin içerisinde kırılacak parçalann bulunduğu paketin sıkılmasında belirli bir kuvvetin geçilmemesi gerekiyorsa.
Manometre çıkış basıncını (P2) gösterir. En altta bulunan ayar vidası ile çıkış basıncı arttırılır ya da azaltılır.
Basınç Sıralama Valfi / Pressure Sequence valve
Pnömatik devrelerde zaman kazanmak ve belirli elamanları önceden ayarlanmış basınç değerine erişilince devreye girmesi gereken yerlerde kullanılır.
Bir giriş sinyalinin (Z) basınç değerine bağımlı olarak yön denetim valfinde °P” den ‘’A” ya akışa izin verilir. Böylece basınca bağlı olarak başka bir işleme veya adıma izin verilmiş olur. Gerekli basınç değeri ayarlanabilir. Pnömatik kumandalarda oldukça sık kullanılırlar. Ömeğin yeterli sıkma kuvvetinden sonra delme işleminin başlaması isteniliyorsa.
4- Pnömatik Zaman Rölesi
Pnömatik uyarıların geciktirilmesi amacıyla kullanılır. Zaman rölesinin görevi bir start sinyaline zamana bağlı olarak cevap vermektir. Cevap verme süresi ayarlanabilir.
Zaman rölesi üç elemandan oluşmaktadır. Bunlar 3/2 yön kontrol valfı, hava deposu, ve çek valfli akış kısma valfidir.
Pnömatik zaman rölesini kendi imkânlarımızla yapabiliriz. 3/2 YKV ve çek valfli akış kontrol valfini hazır olarak alıp, hava deposu olarak uzun ya da büyük çaplı bir hortum kullanabiliriz.
Akış kontrol valfi üzerinde bulunan ayar vidası zamanı ayarlamak için kullanılır. Kullanılan havanın temizliği ve basıncına bağlı olarak hassasiyet değişir.
Detaylı bilgiler için; BKNZ: Zaman Geciktirme Valfleri Anlatım ve Uygulamalar
5- Mantık Valfleri
VEYA Valfi / OR Valve
İki giriş ve bir çıkış mevcuttur. Girişlerden herhangi birine veya ikisine birden basınçlı hava gelmesi durumunda çıkış sinyali alınır.
Kullanım Yeri: İki veya daha fazla kumanda gereken uygulamalarda ya da “VEYA” mantığının gerektiği yerlerde kullanılır. Örneğin bir silindirin iki ayrı yerden kumandası gerekli ise.
Şekildeki örnekte, VEYA valfi yardımıyla, tercihe göre pedal veya butonla bir silindirin hareket ettirilmesi görülüyor.
Detay Bilgiler ve Uygulama Örnekleri için BKNZ: VEYA Valfi Anlatım ve Uygulamalar
VE Valfi / AND Valve
İkisi uyarı, biri çıkış olmak üzere üç bağlantı kapısı vardır. İki giriş aynı anda ”1” sinyali aldığında çıkışta da ‘1” sinyali alınır.
Kullanım Yeri: Kilitleme ve güvenlik taleplerinde, özellikle iş güvenliği amaçlı, aynı anda iki düğmeye basmadan çalışmaması gereken makinelerde
Şekilde görülen devre pnömatik prese aittir. İşçinin elini presin altında unutmaması için devre iki valfle çalıştırılıyor. Valflerden sadece bir tanesi uyarılacak olursa pres çalışmaz. Presin çalışabilmesi için iki düğmeye de basılması gerekir. Düğmelerden biri işçinin soluna, diğeri sağına konur.
Detaylı Bilgiler ve Uygulama Örnekleri için BKNZ: VE Valfi Anlatım ve Uygulamalar
6- Çabuk Boşaltma (Egzoz) Valfleri
Birincil görevi, Silindir içinde bulunan havanın en kısa zamanda atmosfere atılması ve böylece silindir hızını artırmaktır, ancak aynı zamanda daha küçük yön valflerinin, daha uzun kontrol hatlarının kullanılmasını sağlar.
Kullanım Yeri: Özellikle büyük hacimli silindirlerde hızı artırmak ve hortumlar üzerindeki çeşitli dirençlerin etkisini yok etmek için kullanılır. Silindire mümkün olduğunca yakın montaj edilmelidir.
Tipik bir uygulamada egzoz valfi, yay geri dönüşlü veya çift etkili pnömatik silindirin girişine takılır. Bir kontrol valfinden gelen besleme havası, egzoz valfinin giriş portuna yönlendirilir.
Konuyla İlgili Sorular
İlk rakam valfin kaç hatla (port) bağlantılı olduğunu, ikinci rakam ise kaç farklı konuma (duruma) geçebildiğini gösterir. 5/2 valf, 5 bağlantı noktasına ve 2 çalışma konumuna sahiptir.
Valfin içinde bulunan yay, sürekli olarak valfi başlangıç konumuna itmeye çalışır. Kumanda sinyali (basınç veya elektrik) kesildiğinde bu yay kuvveti baskın çıkar ve valfi eski haline geri getirir.
İlgili Yazılar
