Kumpas Simülatörü (Sanal Kumpas)

Yukarıdaki verniyerli kumpas simülatörü, gerçek bir verniyerli kumpasın çalışma mantığını birebir taklit eder. Hareketli çeneyi sürükleyerek istediğiniz ölçüyü ayarlayabilirsiniz. Bu sanal kumpasta, gerçekten farklı olarak, istediğiniz zaman ölçüm sonucunu görebilir, ya da gizleyebilirsiniz. Okumayı kendiniz yaptıktan sonra sonucu açıp doğru bilip bilmediğinizi görebilirsiniz.

Verniyerli kumpasın kısımları

Kumpasın gövdesi üzerinde milimetrik bölüntülere sahip bir ana skala bulunur. Bu skalanın üzerinde kayan parçaya verniyer (sürgü) denir ve asıl hassasiyeti o sağlar.

• Sabit çene: gövdeye bağlı, hareket etmeyen ölçme yüzeyi.
• Hareketli çene: verniyerle birlikte kayar, iş parçasını sabit çeneye doğru sıkıştırır.
• Ana skala: tam milimetreleri okuduğumuz, gövde üzerindeki uzun cetvel.
• Verniyer skalası: milimetrenin altındaki değeri veren, sürgü üzerindeki kısa skala.
• Derinlik çubuğu: gövdenin arkasından çıkan ince çubuk; delik ve kanal derinliği ölçer.
• Tespit vidası: okunan ölçüyü sabitlemek için sürgüyü kilitler.

Yukarıda verdiğimiz kumpas simülatörü, görünüm olarak gerçek kumpaslara birebir benzemese de işinize yarayacak olan kısım, yani sabit ve hareketli cetveller doğru şekilde çalışmaktadır.

Kumpas nasıl okunur?

Kumpas okumak iki parçalı bir işlemdir: önce tam milimetreyi ana skaladan, sonra ondalık kısmı verniyerden alırsınız. İkisini topladığınızda ölçü çıkar.

1. Verniyerin “0” çizgisine bakın. Bu çizginin solunda kalan son milimetre değeri, ölçünün tam kısmıdır.
2. Verniyer skalası üzerinde, ana skaladaki herhangi bir çizgiyle tam olarak üst üste gelen çizgiyi bulun. Sadece bir tanesi gerçekten hizalıdır.
3. Bu çizginin sıra numarasını kumpasın hassasiyetiyle çarpın. 1/20 kumpasta 0,05 mm, 1/50 kumpasta 0,02 mm.
4. İki değeri toplayın.

Örnek: Verniyerin sıfırı 64 ile 65 mm arasında duruyor, verniyerin 15. çizgisi ana skalayla çakışıyor ve elimizdeki 1/20 bir kumpas. O hâlde ölçü: 64 + (15 × 0,05) = 64,75 mm. Simülatörde bu hesabı sonucun altında adım adım görebilirsiniz.

1/20 ve 1/50 kumpas arasındaki fark

Kumpasın hassasiyeti, verniyer skalasının kaç eşit parçaya bölündüğüyle belirlenir.

1/20 kumpasta verniyer 20 bölmeden oluşur ve her bölme 1/20 = 0,05 mm‘yi temsil eder.

1/50 kumpasta ise 50 bölme vardır ve her biri 1/50 = 0,02 mm gösterir. Yani 1/50 kumpas daha ince ölçer ama verniyer skalası fiziksel olarak daha uzundur ve çakışan çizgiyi seçmek biraz daha dikkat ister. Yukarıdaki sanal kumpasta, 1/20 ve 1/50 düğmeleriyle ikisini karşılaştırabilirsiniz.

Kumpasla hangi ölçüler alınır?

• Dış ölçü: mil çapı, sac kalınlığı, anahtar ağzı gibi dıştan alınan ölçüler. Büyük çeneler kullanılır.
• İç ölçü: delik çapı, kanal genişliği. Üstteki küçük çeneler deliğin içine sokulur.
• Derinlik: kör delik veya kademe derinliği. Arkadaki derinlik çubuğu kullanılır.
• Kademe (basamak) ölçüsü: iki yüzey arasındaki seviye farkı.

Ölçüm yaparken sık yapılan hatalar

• Çeneleri fazla sıkmak. Kumpasta cırcır yoktur; parçayı zorlarsanız hem ölçü küçük çıkar hem de çeneler zamanla açılır. Çene yüzeyi parçaya sadece temas etmelidir.
• Yan açıdan bakmak (paralaks). Skalaya tam karşıdan bakılmazsa çakışan çizgi yanlış seçilir. Bu, yeni başlayanların en sık hatasıdır.
• Çeneyi eğik tutmak. Ölçme yüzeyleri parçaya paralel değilse gerçek ölçüden büyük bir değer okunur.
• Sıfır kontrolünü atlamak. Çeneler tamamen kapalıyken verniyerin sıfırı ana skalanın sıfırıyla çakışmalıdır. Çakışmıyorsa alet ayarsızdır ve her ölçüm o kadar hatalı olur.
• Talaş ve kir. Çene yüzeyinde kalan ince bir talaş bile ölçüyü yüzde birler seviyesinde bozar.

Sıkça sorulan sorular