Şarj sistemi; motorun mekanik enerjisini elektrik enerjisine dönüştüren ve bu enerjiyi hem aküye hem de aracın elektrik sistemine ileten sistemdir.
Bir otomobilin çalışabilmesi için yalnızca yakıt yeterli değildir. Motor çalıştıktan sonra farlar, silecekler, klima, radyo, motor kontrol ünitesi (ECU) ve diğer elektrikli sistemlerin sürekli enerjiye ihtiyacı vardır. Bu enerjiyi sağlayan sistem şarj sistemi olarak adlandırılır.
Şarj sistemi, motor çalışırken aküyü şarj eder ve aracın tüm elektrik tüketicilerine gerekli elektriği sağlar. Eğer şarj sistemi görevini yerine getiremezse akü kısa sürede boşalır ve araç bir süre sonra çalışamaz hale gelir.
Motor çalışırken elektrik üretimi sürekli devam eder. Böylece akü yalnızca marş sırasında enerji harcar, daha sonra kaybettiği enerjiyi tekrar kazanır.
Şarj Sisteminin Görevleri
Şarj sisteminin temel görevleri şunlardır:
- Aküyü sürekli şarj etmek
- Motor çalışırken elektrik üretmek
- Farlar ve diğer elektrikli donanımları beslemek
- Akünün ömrünü uzatmak
- Elektronik kontrol ünitelerinin doğru voltajda çalışmasını sağlamak
Şarj Sisteminin Elemanları
1- Alternatör (Şarj Dinamosu)
Alternatör, sistemin en önemli parçasıdır. Motorun dönme hareketini kullanarak elektrik üretir. Üretilen alternatif akım (AC), alternatör içerisindeki diyotlar sayesinde doğru akıma (DC) çevrilir ve aküye gönderilir. Alternatörlü araçlarda elektrik kaynağı yapılacağı zaman kutup başları çıkartılır.
Alternatörün Görevleri: Elektrik üretmek, Aküyü şarj etmek ve Araçtaki elektrik tüketicilerini beslemektir.
Alternatör (Şarj dinamosu) Arızalanırsa: Akü şarj olmaz. Şarj lambası yanar. Farlar zayıf yanar. Akü kısa sürede boşalır. Araç bir süre sonra stop eder.
2. Regülatör (Konjektör)
Alternatörün ürettiği voltajı kontrol eden parçadır. Motor devri yükseldikçe alternatör daha fazla elektrik üretmek ister. Regülatör, voltajı yaklaşık 13,8–14,7 Volt arasında tutarak hem aküyü hem de elektronik sistemleri korur.
Regülatörün Görevleri: Voltajı sabit tutmak, Aşırı şarjı önlemek ve Düşük voltaj oluşmasını engellemektir.
Regülatör Arızalanırsa: Akü fazla şarj olabilir. Akü su eksiltir. Akü yeterince şarj olmayabilir. Ampuller sık sık patlayabilir. Aracınızdaki ampüller sık sık patlıyorsa bu durum regülatör arızasına işaret edebilir. regülatör arızasında Elektronik sistemlerde arızalar oluşabilir.
3. Şarj Göstergesi (Akü Lambası)
Gösterge panelinde bulunan akü sembollü lambadır. Motor çalıştırıldığında kısa süre yanar, motor çalışmaya başladıktan sonra sönmesi gerekir. Şarj göstergesinin görevi Sürücüye şarj sistemi hakkında bilgi vermektir.
Şarj Gösterge Lambası Yanıyorsa Aşağıdaki arızalardan biri olabilir:
- Alternatör arızası
- Regülatör arızası
- V kayışı kopmuş olabilir.
- Elektrik kablosu kopmuş olabilir.
- Akü şarj olmuyordur.
4. Şarj Müşürü
Şarj müşürü, alternatörün çalışmasını ve şarj durumunu kontrol eden elektrik devresi elemanıdır. Motor çalışırken alternatörden gelen voltajı algılar ve gösterge panelindeki şarj lambasının yanıp sönmesini kontrol eder.
Şarj Müşürünün Görevleri: Şarj durumunu algılamak, Şarj lambasını kontrol etmek ve Sürücüyü arıza konusunda uyarmaktır.
Şarj Müşürü Arızalanırsa: Şarj lambası sürekli yanabilir. Şarj lambası hiç yanmayabilir. Yanlış arıza uyarıları görülebilir.
5. V Kayışı
Alternatörü motora bağlayan kayıştır. Motor döndükçe V kayışı da döner ve alternatörün elektrik üretmesini sağlar. V Kayışının görevi Motorun mekanik hareketini alternatöre iletmektir.
V kayışının gerginliği parmakla basılınca 1-1,5 cm esneme payında olmalıdır. V kayışı gevşekse araba hararet yapar. Ya da iyi şarj etmez. V kayışı çok sıkı ise hararetle ilgili bir porblem olmaz. Alternatör yataklarını aşındırır.
V Kayışı Arızalanırsa: Alternatör dönmez. Akü şarj olmaz. Şarj lambası yanar. Direksiyon ve su pompası da etkilenebilir (araç modeline göre).
6. Kam Mili Kasnağı
Kam mili kasnağı, motorun dönme hareketini kayış sistemi aracılığıyla ilgili parçalara ileten kasnaktır. Bazı motorlarda alternatör hareketi krank mili kasnağından alınırken, bazı sistemlerde kayış düzeni içerisinde kam mili kasnağı da görev alır. Kam mili kasnağının görevi Kayış sisteminin hareketini sağlamak ve Alternatörün dönmesine katkı sağlamaktır. Kasnak düzgün dönmez veya hasar görürse kayış sistemi sağlıklı çalışamaz.
Kam Mili Kasnağı Arızalanırsa: Kayış ses yapabilir. Kayış yerinden çıkabilir. Alternatör yeterli hızda dönmeyebilir. Şarj sistemi verimli çalışmayabilir.
Araçlarda Şarj Sistemi Nasıl Çalışır?
Şarj sisteminin çalışma sırası aşağıdaki gibidir:
- Motor çalışır.
- Motor, V kayışını döndürür.
- V kayışı alternatörü döndürür.
- Alternatör elektrik üretir.
- Regülatör voltajı kontrol eder.
- Elektrik hem aküye hem de araçtaki elektrik sistemlerine gönderilir.
- Akü yeniden şarj olur.
- Şarj göstergesi söner ve sistem normal çalışmaya devam eder.
Bu sayede araç uzun süre çalışsa bile akü boşalmaz.
Şarj Sistemi Arızası, Belirtiler, Sebepler ve Yapılması Gerekenler
Şarj sistemindeki küçük bir arıza bile zamanında fark edilmezse akünün tamamen boşalmasına, aracın yolda kalmasına ve elektronik sistemlerde ciddi sorunlara neden olabilir. Bu nedenle şarj göstergesinin verdiği uyarılar dikkate alınmalı, V kayışı, alternatör ve regülatör gibi parçaların bakımı düzenli olarak yapılmalıdır.
Şarj Sistemi Arızasının Belirtileri
Şarj sisteminde meydana gelen arızalarda aşağıdaki belirtiler görülebilir:
- Şarj lambasının yanması
- Farların zayıf yanması
- Marşın zor basması
- Akünün sık sık boşalması
- Cam kaldırma motorlarının yavaş çalışması
- Klimanın düzensiz çalışması
- Gösterge panelindeki ışıkların titremesi
- Elektronik sistemlerin hata vermesi
- Motorun seyir sırasında stop etmesi
Şarj Sistemi Arızalarının Sebepleri
Şarj sistemi arızalarının en yaygın nedenleri şunlardır:
- Alternatör arızası
- Regülatör arızası
- Diyot arızası
- Kömürlerin aşınması
- Rulmanların bozulması
- V kayışının gevşemesi
- V kayışının kopması
- Kablo bağlantılarının gevşemesi
- Oksitlenmiş akü kutup başları
- Sigorta arızaları
- Şarj müşürü arızası
Şarj Sistemi Arızalarında Yapılması Gereken Kontroller
Şarj gösterge ışığı yanıyosa arabayı stop etmelisiniz. Bir arıza durumunda aşağıdaki kontroller yapılmalıdır:
- Akü voltajı ölçülür.
- Motor çalışırken şarj voltajı kontrol edilir.
- V kayışının gerginliği incelenir.
- Alternatör bağlantıları kontrol edilir.
- Regülatör test edilir.
- Akü kutup başları temizlenir.
- Sigortalar kontrol edilir.
- Şarj lambasının doğru çalışıp çalışmadığı gözlenir.
Şarj Sisteminin Bakımı
Şarj sisteminin uzun ömürlü olması için şu bakım işlemleri düzenli yapılmalıdır:
- V kayışının gerginliği kontrol edilmelidir.
- Kayışta çatlak veya aşınma varsa değiştirilmelidir.
- Akü kutup başları temiz tutulmalıdır.
- Alternatör bağlantıları gevşek bırakılmamalıdır.
- Şarj voltajı periyodik olarak ölçülmelidir.
- Akü bakımı ihmal edilmemelidir.
Şarj sistemi, aracın elektrik ihtiyacını karşılayan en önemli sistemlerden biridir. Alternatörün ürettiği elektrik sayesinde akü sürekli şarj edilir ve aracın tüm elektrikli donanımları güvenle çalışır.
Düzenli kontrol edilen ve bakımı yapılan bir şarj sistemi, hem akünün ömrünü uzatır hem de aracın güvenilir şekilde çalışmasını sağlar.