Otomobil teknik özelliklerini incelerken sıkça karşımıza çıkan ifadelerden biri turboşarj ya da kısaca turbo‘dur. Günümüzde hem benzinli hem de dizel motorların büyük bir bölümünde turbo sistemi kullanılmaktadır. Peki turbo ne işe yarar, motora nasıl güç kazandırır ve gerçekten yakıt tasarrufu sağlar mı?
Bu yazıda turboşarj sistemini herkesin anlayabileceği sade bir dille ele alıyoruz.
Turboşarj Nedir?
Turboşarj, motorun daha fazla hava almasını sağlayarak aynı motor hacminden daha fazla güç elde edilmesini sağlayan bir sistemdir.
Normal şartlarda motorlar silindirlere yalnızca atmosfer basıncıyla hava çeker. Turbo ise egzoz gazlarının enerjisinden yararlanarak motora daha fazla hava gönderir. Silindire daha fazla hava girdiğinde daha fazla yakıt yakılabilir ve bunun sonucunda motor daha yüksek güç üretir.
Kısacası turbo, motor hacmini büyütmeden motorun performansını artırır.
Bosch , Mahle ve Honeywell dünyadaki popüler turbo üreticilerinden bazılarıdır.
Turboşarjın Avantajları
Turbo sisteminin birçok önemli avantajı vardır.
- Aynı motor hacminden daha yüksek güç elde edilir.
- Düşük hacimli motorlarla yüksek performans sağlanabilir.
- Yakıt ekonomisine katkı sağlayabilir.
- Daha yüksek tork üretir.
- Ara hızlanmalar daha başarılı olur.
- Yokuş çıkış performansı artar.
- Yük taşırken motor daha rahat çalışır.
Bu nedenle günümüzde küçük hacimli turbo motorlar oldukça yaygınlaşmıştır.
Turboşarjın Dezavantajları
Turbo sisteminin bazı dezavantajları da vardır.
- Yapısı atmosferik motorlara göre daha karmaşıktır.
- Bakım maliyeti daha yüksek olabilir.
- Yağ değişimlerinin zamanında yapılması gerekir.
- Düşük kaliteli motor yağı turbo ömrünü kısaltabilir.
- Arıza durumunda tamir maliyeti yüksek olabilir.
Ancak düzenli bakım yapılan araçlarda turbo uzun yıllar sorunsuz çalışabilir.
Turboşarj Nasıl Çalışır?
Bir turboşarj, türbin tahriklidir. Zorlanmış indüksiyon mekanik bir cihazdır. İlk olarak, gelen havayı sıkıştırır. Daha sonra havayı yüksek basınçta motor silindirine pompalar. Böylece motorun verimini ve güç çıkışını arttırır. Doğal emişli motorlardan yaklaşık %30 ila %40 daha verimlidir .
Turbo sistemi iki temel bölümden oluşur: Türbin ve Kompresör
Çalışma prensibi oldukça basittir.
- Motor çalışırken oluşan egzoz gazları türbine yönlendirilir.
- Egzoz gazlarının basıncı türbin kanatlarını döndürür.
- Türbin, aynı mile bağlı olan kompresörü de döndürür.
- Kompresör dışarıdan aldığı havayı sıkıştırır.
- Basınçlı hava emme manifolduna gönderilir.
- Silindirlere daha fazla oksijen girer.
- Motor daha güçlü yanma gerçekleştirir.
Bütün bu işlem saniyede yüz binlerce devir yapan bir turbo sayesinde gerçekleşir.
Turbo Sistemi Hangi Parçalardan Oluşur?
Turboşarj sistemi temel olarak şu parçalardan oluşur:
- Türbin
- Kompresör
- Ortak mil
- Atık gaz valfi (Wastegate)
- İntercooler (Ara soğutucu)
- Yağlama sistemi
- Hava boruları
Bu parçaların birlikte çalışması sayesinde motor daha verimli hale gelir.
Turbocharger’ı Çalışırken İzleyin:
İntercooler Ne İşe Yarar?
Turbo tarafından sıkıştırılan hava ısınır. Sıcak hava ise yoğunluğu azaldığı için motora daha az oksijen taşır. İntercooler, sıkıştırılan havayı soğutarak yoğunluğunu artırır. Böylece silindirlere daha fazla oksijen ulaşır ve motor daha verimli çalışır.
Turbo Gecikmesi (Turbo Lag) Nedir?
Eski nesil turbo motorlarda gaz pedalına basıldıktan sonra turbo basıncının oluşması kısa bir zaman alabiliyordu. Bu gecikmeye turbo lag denir.
Günümüzde değişken geometrili turbo (VGT/VNT), çift turbo ve elektronik kontrol sistemleri sayesinde bu gecikme büyük ölçüde azaltılmıştır.
Turbo Motora Nasıl Bakım Yapılmalıdır?
Turbo sisteminin uzun ömürlü olması için bazı kurallara dikkat edilmelidir.
- Motor yağını ve yağ filtresini zamanında değiştirin.
- Üreticinin önerdiği motor yağını kullanın.
- Hava filtresini düzenli olarak değiştirin.
- Motoru aşırı zorlamaktan kaçının.
- Periyodik bakımları geciktirmeyin.
Düzenli bakım yapılan bir turbo sistemi yüz binlerce kilometre sorunsuz çalışabilir.
Uzun Yoldan Sonra Motor Hemen Durdurulmalı mı?
Eskiden turbo araç kullanan sürücülere uzun ve hızlı bir yolculuktan sonra motoru hemen durdurmamaları tavsiye edilirdi. Bunun nedeni, çok yüksek sıcaklıklara ulaşan turbonun yağlanmasının bir süre daha devam etmesini sağlamaktı.
Günümüzde birçok modern araçta yağlama ve soğutma sistemleri bu konuda çok daha gelişmiştir. Yine de uzun süre yüksek hızda veya ağır yük altında kullanıldıktan sonra motoru 30-60 saniye kadar rölantide çalıştırıp ardından stop etmek, turbo ömrüne olumlu katkı sağlayabilir.
Turbo Arızasının Belirtileri
Turbo sisteminde oluşabilecek bir arıza şu belirtilerle kendini gösterebilir:
- Çekişte belirgin azalma
- Gaz pedalına geç tepki verme
- Egzozdan siyah veya mavi duman çıkması
- Turbo bölgesinden ıslık veya uğultu sesi gelmesi
- Motor arıza lambasının yanması
- Yakıt tüketiminin artması
Bu belirtilerden biri veya birkaçı görülüyorsa aracın uzman bir serviste kontrol edilmesi önerilir.
Turbo Yakıt Tüketimini Artırır mı?
Bu sorunun cevabı kullanım şekline bağlıdır.
Normal ve sakin kullanımda turbo motorlar, aynı performansı daha küçük motor hacmiyle üretebildikleri için yakıt tüketimi düşük olabilir. Ancak sürekli yüksek devirde ve tam gaz kullanıldığında turbo daha fazla hava gönderdiği için daha fazla yakıt da tüketilecektir.
Yani turbo tek başına yakıt tüketimini artıran bir sistem değildir; sürüş tarzı tüketimi belirleyen en önemli etkendir.
Bu yazıda turbo’lu araçların avantajlı ve dezavantajlı yönlerinden bahsettik. Turbo sisteminin çalışmasını ve kısımlarını anlattık. Ayrıca Turbo arızası belirtileri, Turbo motorların bakımı gibi konulara değindik. Turbo yakıt tüketimini artırır mı? sorusuna cevap verdik.
Özet olarak Turboşarj;
egzoz gazlarının enerjisinden yararlanarak motora daha fazla hava gönderen ve aynı motor hacminden daha yüksek güç elde edilmesini sağlayan gelişmiş bir sistemdir. Günümüzde hem dizel hem de benzinli motorlarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Düzenli bakım yapılan, kaliteli motor yağı kullanılan ve doğru sürüş alışkanlıklarıyla kullanılan bir turbo sistemi uzun yıllar verimli şekilde çalışabilir. Bu nedenle turbo, modern otomobillerde performans ile yakıt ekonomisini bir araya getiren en önemli teknolojilerden biri olarak kabul edilmektedir.