Konu başlıklarımız şu şekilde:
Rulman seçimi yapılırken öncelikle hangi tip yüklere maruz kalacağı düşünülmelidir. Bir rulman iki tip yüke maruz kalabilir. Radyal yük ve eksenel yük .
Bunların dışında, ağır yükler, yüksek devirle çalışma, titreşimli ortamda çalışma, eğimli ortamda çalışma gibi faktörler de göz önünde bulundurulur. Aşağıda rulman tiplerini ve nerelerde kullanıldıklarını işleyeceğiz.
Bilyalı Rulmanlar
Bilyalı rulmanlar radyal ve eksenel yük taşıyabilirler. Bütün devir sayıları için uygundur. Ucuz olup en çok kullanılan rulmandır.
Sabit Bilyalı Rulmanlar
Normal uygulamalar dışında, tek rulmanın yük taşıma konusunda yetersiz olduğu yerlerde veya her iki doğrultuda öngörülen boşluk değerleri ile eksenel tespitin gerektirdiği yerlerde, eşleştirilmiş sabit bilyalı rulmanlar kullanılır.
Eğik Bilyalı Rulmanlar
Yük taşıma açısı α : yuvarlanma elemanı ile yuvarlanma yüzeyleri arasında temas noktalarının oluşturduğu doğru ile yatağın merkez doğrusu arasındaki açıdır.
Genellikle takım tezgahlarının iş millerinin yataklanmasında kullanılırlar.
Bu rulmanlar radyal kuvvetlerin yanında büyük eksenel kuvvetleri de taşırlar.
α= 40 o dir.
CNC tezgahı iş milinin yataklanması. Güç : 25 kW Devir sayısı 5000 d/dk
Rijitliğin sağlanması için hassas eğik bilyalı rulmanlarla çoklu setler oluşturulur.
Oynak Bilyalı Rulmanlar
Milin yatak yuvasına göre eğim yapmasına müsade eder. Genellikle iki sıralıdır. Dış bileziğin iç kısmı küreseldir. Yatak kendi kendini ayarlar.
Çapa bağlı olarak max 3o açısal kaçıklığa kadar çalışabilirler.
Ya çift halinde kullanılmaları, ya da diğer yatağın küresel serbestliği bulunması gerekir.
Tek Yönlü Bilyalı Eksenel yataklar
oluklu plak veya bilezikler arasında hareket eden bir sıra bilya vardır.
Orta büyüklükte eksenel yükleri taşıyanlar radyal yük taşımazlar.
Çalışma esnasında bilyalar merkezkaç kuvveti etkisi ile yanlara kayar. Dolayısıyla yüksek devirlerdeki hızlar için uygun değildirler.
Çift Yönlü Bilyalı Eksenel yataklar
İki sıra bilya grubuna sahiptir.
her bir sıra bir yöndeki eksenel yükleir taşır.
Dış bileziklerin oturma yüzeyleri küresek olabilir.
Bilyalı Rulman Kullanımı
Bilyalı rulmanlar, düşük sürtünme ve yüksek hız gerektiren orta yük uygulamalarında yaygın kullanılır.
Makaralı Rulman Yük Kapasitesi
Makaralı rulmanlar, çizgisel temas alanı sayesinde bilyalı rulmanlara göre daha yüksek radyal yük taşıyabilir.
İğneli Rulman Kompaktlığı
İğneli rulmanlar, ince silindirik elemanları sayesinde dar montaj alanlarında yüksek yük kapasitesi sunar.
Makaralı Rulmanlar
Silindirik Makaralı Rulmanlar
Dış boyutları aynı olan bir sıralı bilyalı rulmandan iki kat daha fazla yük taşır.
Tek Sıralı ve iki sıralı olabilirler.
Temas çizgi temasıdır.
Radyal yük taşırlar
Ağır ve darbeli işlerde kullanılır.
Konik Makaralı Rulmanlar
Makaraların yüzeylerinin eğik durumlarından dolayı hem eksenel hem de radyal kuvvetleri taşımaya elverişlidirler.
Daima çift ve simetrik yerleştirilirler.
Bir eğik tablalı eksenel pistonlu pompanın yataklanması (yukarıdaki resim)
Bir haddeye ait merdanelerin yataklanması (Yukarıda)
Makaralı Oynak Rulmanlar
Milin eğim yapmasına izin verir. çapa bağlı olarak max 3-5 derece açısal kaçıklığa kadar çalışabilir.
Ağır ve darbeli zorlanmalarda tercih edilir.
İki sıra makara vardır.
Dış bilezik iç yüzeyi küreseldir.
Büyük radyal yük yanında iki yönde etki eden yükleri de taşır.
Makaralı Oynak Eksenel yataklar
Çok büyük yük kaabiliyetine sahiptir.
Eksen kaçıklığının ve mil eğimlerinin çok büyük olduğu yerlerde kullanılır.
Bileziğin hareket yüzeyi küreseldir.
Rulman kendi kendini ayarlayabilir.
Radyal kuvvetleri de taşır.
İğneli Rulmanlar
(Eng: needle roller bearing) kafessiz, ince uzun ,silindirik makaralara sahiptir.
Radyal yönde dar yerlerde kullanılır.
Sürtünme kuvveti büyük, titreşimli hareketlerde tercih edilir.
Konuyla İlgili Sorular
Yükün yönü (radyal mi eksenel mi), çalışma hızı ve ortamın titreşimli olup olmaması da rulmanın ömrünü ve performansını doğrudan etkiler. Bu yüzden doğru seçim için tüm bu faktörlerin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Bu rulmanlar, radyal kuvvetlerin yanında büyük eksenel kuvvetleri de taşıyabilir. Takım tezgahlarında mil hem dönerken hem de eksenel yönde kuvvete maruz kaldığı için bu çift yönlü taşıma kapasitesi büyük avantaj sağlar.
İlgili Yazılar
