Makinecilik terimi olarak bahsi geçen yataklar, iki eleman arasındaki bir veya birkaç yönde izafi harekete minimum sürtünme ile izin veren fakat kuvvet doğrultusundaki harekete engel olan destekleme elemanlarıdır. Dönme şeklindeki izafi hareketi destekleyen ve yüzeyleri arasında yuvarlanma hareketi olan yataklara ise rulman adı verilir.
Radyal kuvvet taşıyan rulmanlara radyal, eksenel kuvvet taşıyanlara eksenel rulman denir.
Rulmanların Yapısı
Bir rulman, iç bilezik, dış bilezik, yuvarlanma elemanları ve kafesten oluşur.
Kafes, yuvarlanma elemanlarının birbirlerine göre belirli bir mesafede tutulmasını sağlayan elemanlardır.
İç bilezik, mil üzerine sıkı bir biçimde geçirilir ve mille beraber döner.
Dış bilezik gövdeye bu amaçla yapılan bir deliğe geçirilir ve gövde ile sabit kalır.
İç bileziğin iç çapı, mil çapı d ve dış bileziğin dış çapı gövde deliğinin D çapı ile eşit olur.
Rulmanların Avantajları ve Dezavantajları
RULMANLARIN AVANTAJLARI:
- İlk harekette fazla sürtünme yapmazlar.
- Eksenel yükleri de karşılarlar ve eksenel yönden az yer kaplarlar. Hafiftirler.
- Yağlanmasının basit, yağ sarfiyatının az, bakım ve değiştirilmeleri kolaydır.
- Standart ve piyasada hazır bulunurlar.
- RULMANLARIN DEZAVANTAJLARI:
- Yüksek devirlerde gürültülü çalışırlar.
- Devir sayısı büyüdükçe ömürleri azalır.
- Radyal yönden daha büyük yer işgal ederler.
- Sönümleme kabiliyetleri azdır.
- Yüksek tolerans gerektirdiğinden pahalıdırlar.
- Montaj ve demontajlarında problem çıkabilir.
Düşük Sürtünme Katsayısı
Rulmanlı yataklar, kaymalı yataklara göre çok daha düşük sürtünme katsayısına sahiptir.
Standart Ömür Hesabı
Rulman ömrü, L10 ömür hesabıyla ifade edilir; bu, rulmanların %90’ının belirli devir sayısına ulaşacağı anlamına gelir.
Krom Çeliği Malzeme
Rulmanların çoğu, yüksek sertlik ve aşınma direnci için krom-alaşımlı çelikten (100Cr6) üretilir.
Rulmanlı Yatakların Sınıflandırılması
Rulmanların sınıflandırılması yuvarlanma elemanına ve taşıdıkları kuvvete göre yapılır.
Yuvarlanma elemanına göre: bilyeli ve makaralı
Taşıyabileceklere yüklere göre rulmanlar: radyal; radyaleksenel; eksenel
Radyal Rulmanların çeşitleri
a: tek sıralı sabit (derin yivli) bilyeli yatak
b: tek sıralı eğik bilyeli radyal
c: iki sıralı oynak bilyeli
d: yüksek yük taşıma kapasiteli bilyeli radyal
e: makaralı silindirik radyal
f: iğneli radyal yataklar.
Fr = Radyal kuvvet Fa=Aksiyel (eksenel) kuvvet
e ve f maddelerindeki Makaralı silindirik radyal ve iğneli rulmanlar yalnızca radyal yük taşırlar.
a) makaralı konik b)çift sıralı makaralı oynak c)Tek sıralı masuralı
d) Tek yönlü eksenel yön taşıyan bilyalı eksenel e)İki yönlü yük taşıyan bilyalı eksenel
Rulmanların malzemesi
Bilezikler ve yuvarlanma elemanları, yüksek yüzey basınç mukavemetine sahip, yorulmaya ve korozyona ve aşınmaya dayanıklı olan krom alaşımlı özel rulman çeliğinden üretilir.
Kafesler, hafif aşınmaya dayanıklı ve yeri kadar mukavim çelik sac ve daha az bronz, alüminyum, pirinç, plastik gibi elemanlardan yapılır.
Konuyla İlgili Sorular
İç bilezik mile sıkı geçirildiği için milin hareketini doğrudan takip eder. Dış bilezik ise gövdedeki sabit bir deliğe oturtulduğu için hareket etmez; aradaki bilyeler bu iki hareketsiz-hareketli yüzey arasında sürtünmeyi azaltarak dönüşü sağlar.
Rulmanlar ilk harekette çok az sürtünme oluşturur ve bakımı, yağlanması kaymalı yataklara göre daha kolaydır. Ayrıca standart olarak üretildikleri için piyasada kolayca bulunup değiştirilebilirler.
İlgili Yazılar
