Lehimleme Nedir? Yumuşak ve Sert Lehim Yöntemleri

Metal parçaları birleştirmenin bir başka yolu da lehimlemedir. Kaynaktan farklı olarak bu yöntemde, birleştirilecek parçaların kendisi erimez. Bunun yerine, parçaların ergime derecesinin altında eriyen ayrı bir metal (lehim) devreye girer ve iki parçayı bir arada tutar.

Lehimleme Nasıl Çalışır?

Lehimleme sırasında birleştirilecek metaller katı hallerini korurlar, çünkü kullanılan lehim maddesinin ergime noktası bu metallerden daha düşüktür. Eritilen lehim, birleştirilecek parçaların kristal yapısı arasına nüfuz ederek sağlam bir bağ oluşturur. Bu işlem günlük dilde kısaca “lehim” olarak da anılır.

Lehimleme, çalışma sıcaklığına göre ikiye ayrılır:

• Yumuşak lehim: 450°C’nin altında yapılır
• Sert lehim: 450°C’nin üstünde yapılır

Yumuşak Lehimleme

Yumuşak lehimleme, 450°C’nin altında eriyen lehim malzemeleriyle gerçekleştirilir. Bu amaçla en çok kullanılan alaşım, kolay eriyen kurşun-kalay karışımıdır.

Bu yöntem özellikle teneke, çinko, pirinç gibi ince sacların birleştirilmesinde, havasız kutulama işlemlerinde ve elektronik parça montajlarında tercih edilir.

Sağlam bir yumuşak lehim yapabilmek için lehimlenecek yüzeyin oldukça temiz olması ve lehim malzemesiyle doğrudan temas etmesi gerekir. Bu temizlik genellikle lehim suyu ile sağlanır.

Lehim suyu nedir? Çinko klorürün tuz asidiyle çözülmesi sonucu elde edilen bir temizleme sıvısıdır.

İşlem sırasında ısıtılmış havyanın ucu önce nişadıra sürülerek temizlenir. Ardından havya ucuyla az miktarda lehim malzemesi alınır ve birleştirilecek yüzeye sürülür. Lehim soğuduğunda birleşme tamamlanmış olur.

Yumuşak lehimler genellikle kalay-kurşun alaşımından oluşur ve erime noktaları her zaman 450°C’nin altındadır. Bu alaşımların ilginç bir özelliği, aniden değil kademeli olarak erimeleridir: önce hamur kıvamına gelirler, sonra koyu bir sıvıya dönüşürler ve belirli bir sıcaklığa ulaştıklarında tam akışkan hale geçerler. Kalay ve kurşunun eşit oranda (%50-%50) karıştırıldığı özel bir alaşım ise bu kurala istisnadır ve doğrudan 182°C’de erir.

Kalay oranı arttıkça lehimin dayanım gücü de değişir. Örneğin %8 kalay içeren lehim küçük kuvvetlere maruz kalan radyatör gibi parçaların lehimlenmesinde kullanılırken, %60 kalay içeren lehim elektrik kablolarının kalaylanmasında tercih edilir. %90 kalay oranına sahip lehimler ise kap, kazan ve gıda maddesi kullanılan cihazların kalaylanmasında yer bulur.

---

Sert Lehimleme

Sert lehimleme, 450°C’nin üzerindeki sıcaklıklarda eriyen lehim malzemeleriyle yapılır ve yumuşak lehime kıyasla çok daha dayanıklıdır. Bu yöntem, ergime derecesi yüksek metal parçaların, sac levhaların, kazanların, boruların ve tellerin birleştirilmesinde tercih edilir. Birleştirme aracı olarak genellikle bakır ve çinko alaşımı kullanılır.

Sert lehim yapılırken önce birleştirilecek parçalar ısıtılır ve yüzeyler boraks sürülerek temizlenir. Pirinç telden oluşan lehim maddesi boraksa batırılarak hamlaç alevi ile eritilir ve birleştirilecek yüzeye dökülür. Soğuduktan sonra yüzey, %10’luk sülfürik asit ile temizlenir.

Sert lehimde kullanılan pirinç alaşımlarının bakır-çinko oranı ve çalışma sıcaklığı, hangi malzemenin lehimleneceğine göre değişir. Örneğin %42 bakır içeren pirinç lehimi 845°C’de çalışırken, %54 bakır içeren pirinç lehimi 900°C’de çalışır ve çelik ile bronz alaşımların lehimlenmesinde kullanılır.

Yumuşak Lehim ile Sert Lehim Arasındaki Farklar

İki yöntem arasındaki temel farklar şöyle özetlenebilir:

Isı farkı belirleyicidir: yumuşak lehim 450°C’nin altında, sert lehim ise üstünde yapılır.

Sert lehimlemede kullanılan ilave teller çok çeşitlidir. Gümüş, alüminyum, bakır, altın, magnezyum ve nikel gibi malzemeler bu amaçla kullanılabilir. Yumuşak lehimlemede ise kullanılan teller sabittir ve kurşun-kalay alaşımından oluşur.

Lehim ile Kaynağın Karşılaştırılması

Lehimleme ve kaynak birbirine benzese de aralarında önemli farklar vardır:

Lehimlemede birleştirilecek malzemelerin aynı cins olması şart değildir. Kaynakta ise genellikle aynı cins veya birbirine yakın özellikte malzemeler birleştirilir.

Kaynakta malzemenin kendisi erir, lehimlemede ise sadece lehim maddesi erir. Fazla ısının malzemeye zarar verebileceği durumlarda lehimleme tercih edilir.

Kaynakla birleştirmenin pratik veya ekonomik olmadığı durumlarda lehim uygulanır. Dayanıklılık gerektiren yerlerde ise kaynak tercih edilir.

Sık Sorulan Sorular