Zincir Dişli Çeşitleri Konu Anlatımı

Endüstride en çok kullanılan zincir dişli çeşitleri (sprocket types) şunlardır:

Dişli zincir dişliler

Motor sanayisinde ve deniz taşımacılığında kullanılan bu zincir dişliler, genellikle motordan makinaya veya transmisyona kuvvet iletiminde kullanılırlar. 6,5 m/sn. hıza kadar çok sessiz olarak çalışırlar. Diş sayıları 17 den az ve dönme oranı 1/7’ den aşağı olmamalıdır. Aksi halde gürültülü çalışırlar.

Diş sayıları, diş profilleri ile ilgili olarak değişir. Sessiz olmaları tercih nedenidir. Bu dişliler kullanım amacına göre; düz yan profilli, orta kılavuzlu ve yan kılavuzlu yapılırlar. Orta ve yan kılavuzlu zincir dişliler zincirin iki tarafa kaymasını önler.

Kılavuzlu zincir dişlilerinde zincirin iki tarafa kaymaması sağlanır. Sessiz çalışan dişli zincir dişlilerin diş profilleri, diş sayıları ile ilgili olarak değişir.

Roleli zincir dişliler

Bu zincir dişliler genellikle bir milden diğer bir mile kuvvet iletimi için kullanılırlar. Orta bir sessizlikte ve 4 m/sn. hızla çalışırlar.

zincir dişli çeşitleri röleli zincir dişli

Tek ve çift sıralı röleli zincir dişli

Bu dişli çarklara sproket de denir. Kullanma yerlerine göre dökme demir, dökme çelik ve hadde çeliğinden yapılırlar.

Otomobillerde, motosiklet, bisiklet, iş tezgâhları v.b yerlerde kullanılır. Tek, çift ve daha fazla sıralı olarak yapılırlar.Diş sayıları 10 dan az olmamalıdır. Genellikle 19–30 arasındadır.

sprocket types roller chain sprocket elements

Tek ve çift sıralı röleli zincir dişlinin elemanları

Yukarıdaki resimde Kawasaki motosiklete ait ön zincir dişlisi görülmektedir.

NOT : Zincir dişlilerin adımı zincirden alınır. Zincir olmadan dişlisi yapılamaz.

Dişli Zincir Sessizliği

Dişli (sessiz) zincirler, çok sayıda ince plakadan oluşarak standart zincirlere göre daha sessiz çalışır.

Rolelli Zincir Dayanıklılığı

Rolelli zincirler, üzerlerindeki dönebilen makaralar sayesinde dişli aşınmasını azaltarak uzun ömür sağlar.

Endüstriyel Yaygınlık

Rolelli zincir-dişli sistemleri, dayanıklılıkları ve verimlilikleri nedeniyle endüstride en yaygın kullanılan güç aktarım yöntemlerinden biridir.

Blok zincir dişliler

Röleli zincir dişlilere benzerler. Makinelerde bir milden başka bir mile kuvvet iletiminde kullanılan dişlilerdir. Özellikle motosiklet, bisiklet ve matbaa makinelerinde tercih edilirler. Küçük güçleri iletmeye elverişlidirler.

Normal zincir dişliler

Bu dişliler genel olarak blok zincir dişlilerin aynıdır. 1, 2 ve 3 ağızlı olarak yapılırlar. Bu nedenle motordan makinaya oldukça büyük kuvvetleri iletirler. Bilhassa 2 ve 3 ağızlı normal zincir dişliler daima tercih edilirler.

Çaplı zincir dişliler

Dönme momentinin az ve yükün çok olduğu yerlerde kullanılırlar. Bu dişlilerde miller arası ayar edilebilecek durumda olmalı ve normal olarak, bu ara çeviren dişli çapının 1,5 katından küçük, 4 – 6 katından da büyük olmamalıdır.

Ayrıca, dik çalışmalardan mümkün olduğu kadar kaçınılmalıdır. Montaj ve yağlama işine büyük önem verilmelidir.

Bu dişli çarklar özel şekilde, kullanım ve zorlanma miktarına göre; dökme demir, sert döküm ve çelik dökümden yapılırlar. Diş sayıları 4 ile 7 arasındadır. Tek ve çok yuvalıdırlar. Çok yuvalılar basit vinçlerde ve gemi çapa zincir dişli çarkı olarak kullanılır.

Konuyla İlgili Sorular

Az sayıda diş, zincirin dişli üzerinde daha köşeli ve sarsıntılı bir hareket yapmasına neden olur. Bu köşeli hareket, sistemin gürültülü çalışmasına yol açtığı için belirli bir diş sayısının altına inilmemesi tavsiye edilir.

Bu dişliler, zincirin çalışma sırasında yanlara doğru kaymasını fiziksel olarak engeller. Bu kayma önleme, özellikle zincirin dişliden çıkma riskinin olduğu uygulamalarda güvenilirliği artırır.

Bu konuyu İngilizce okumak isterseniz: Types of Sprockets, Lesson →

İlgili Yazılar