Teknik Resimde Yüzey Pürüzlülüğü

Yüzey Pürüzlülüğü

Makine yapımında beraber çalışan yüzeylerin birbirine göre çalışma durumları yaptıkları görevler bakımından çok önemlidir. Birbiriyle sürterek çalışan yüzeylerin hassasiyet dereceleri makinenin çalışma sırasında makinenin randımanını etkiler.

Yüzeyleri düzgün olmayan makine parçaları çalıştıkları yerlerde gürültülü çalışırlar ve çabuk yıpranır. Hassas ve amacına uygun işlenmiş parçalar ise uyumlu çalışır makinenin verimini arttırır.

İmalatta meydana gelen parçanın yüzeyindeki şekil ve dalgalanmalara pürüzlülük adı verilir. Pürüzlülük değeri parça üzerinden profilmetre denilen bir cihazla μm olarak bulunur. Aşağıdaki parçanın yüzeyindeki şekil ve dalgalanmalar gösterilmiştir.

Yüzey Pürüzlülüğü Değer ve Sınıfları

Yüzey pürüzlülüğü değerleri teknik resimlerde değişik sembollerle gösterilegelmektedir. Günümüz resimlerinde ra (ortalama yüzey pürüzlülüğü, roughness average) standardının kullanımı ortak kabul görmektedir. aşağıdaki tabloda RA değerleri ile karşılığı olan diğer standartların değerleri de verilmektedir.

yüzey işaretleri standartları ra cla klasse groupe

İmalat sonrası parça yüzeylerinin tamamı aynı özelliklerde olmayabilir. Maliyetin artmaması için yüzeyler, gerektiği kadar düzgün ve pürüzsüz olmalıdır. Uygulamalarda farklılıkları önlemek için yüzey kaliteleri standart hale getirilmiştir ve ISO 1302/1992 ve TS2040/Şubat 1999’la açıklanmıştır.

yüzey işaretleri ra pürüzlülük değerleri tablosu

Bu standartlara göre 12 çeşit yüzey kalitesi belirlenmiştir. Ra aritmetik ortalama pürüzlülük değerlerine karşı gelen pürüzlülük sınıf numaraları yukarıdaki çizelgede verilmiştir.

İşleme Usüllerine göre yüzey pürüzlülüğü değeri tablosu

Çeşitli Makine Parçalarının Yüzey Pürüzlülük değerleri (Ra = µm)

Çeşitli fabrikaların uygulamalarından alman bilgilere göre bazı makine elemanlarında kullanılan yüzey pürüzlülükleri Ra µ m olarak aşağıdaki çizelgede verilmişlerdir.

makine parçalarının yüzey pürüzlülük ra değerleri

dişli çark mil sübap kavrama alıştırma ra değerleri

Çeşitli makine parçalarının seçilen çalışma yüzeylerinin Yüzey pürüzlülük değerleri. Döküm parça dış yüzeyi. Rulman ve yatak. Dişli çark iç yüzeyi. Flanş iç yüzeyi, kasnak dış yüzeyi gibi örnekler. (Aşağıda)

kasnak,rulman yatak dişli çark yüzey pürüzlülükleri

Yüzey Pürüzlülüğünün Gösterilişi

yüzey işaretlerinin anlamı ve gösterilişi

Pürüzlülük Sembolü

Teknik resimde yüzey pürüzlülüğü, standart bir “check mark” (tik işareti) sembolüyle gösterilir.

Ra ve Rz Farkı

Ra ortalama pürüzlülüğü ifade ederken, Rz en yüksek tepe ile en derin çukur arasındaki farkı gösterir.

İşleme Maliyeti İlişkisi

Daha düşük (daha pürüzsüz) yüzey pürüzlülüğü istemek, genellikle işleme süresini ve maliyetini artırır.

Konuyla İlgili Sorular

Pürüzlü yüzeyler birbirine sürtündüğünde düzensiz temas noktaları oluşur ve bu, titreşim ile gürültüye yol açar. Düzgün işlenmiş yüzeyler ise daha uyumlu kayarak sessiz ve verimli çalışmayı sağlar.

Her yüzeyi aşırı pürüzsüz yapmak işleme süresini ve maliyeti gereksiz yere artırır. Bu yüzden yalnızca fonksiyonel olarak hassasiyet gerektiren yüzeyler yüksek kalitede işlenir, diğerleri ihtiyaca göre daha kaba bırakılabilir.

Bu konuyu İngilizce okumak isterseniz: Surface Roughness in Technical Drawing →

İlgili Yazılar