Saraybosna Suikastı: Bir Kurşun Nasıl Dünyayı Savaşa Sürükledi?

Bugün sizlere dünya tarihinin en çarpıcı “kelebek etkisi” hikayelerinden birini anlatacağız. 19 yaşında bir gencin, yanlış dönen bir arabanın önünde bulduğu fırsatla sıktığı iki kurşunun, nasıl olup da 17 milyondan fazla insanın öleceği bir savaşı başlattığının hikayesini.

28 Haziran 1914. Güneşli bir yaz günü. Saraybosna sokakları bayramlık havadaydı. Kimse o gün, Avrupa’nın en kanlı yüzyılının başlayacağını bilmiyordu.

Bir Veliahtın Ziyareti

Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun tahtının varisi Arşidük Franz Ferdinand, eşi Sophie ile birlikte Saraybosna’yı ziyaret ediyordu. O sırada Bosna-Hersek, Avusturya-Macaristan’ın idaresi altındaydı ve bu durum, bölgedeki Sırp milliyetçilerini derinden rahatsız ediyordu.

“Genç Bosna” adlı gizli örgüte bağlı bir grup genç, Franz Ferdinand’ı öldürmek için aylar öncesinden hazırlık yapmıştı.

Sabah, konvoy şehirde ilerlerken bir suikastçı bomba attı. Bomba hedefi ıskaladı, ama araçlardan birine isabet etti ve birkaç kişi yaralandı. Franz Ferdinand hastaneye giderek yaralıları ziyaret etmek istedi. İşte tam bu insani jest, onu ölüme götürecekti.

Küçük Bir Yol Hatası, Büyük Bir Sonuç

Konvoy hastaneye giderken şoför yanlışlıkla eski güzergaha saptı. Vali hemen “yanlış yoldayız” diye uyardı ve şoför aracı durdurup geri manevra yapmaya çalıştı. Tam o anda, sabahki suikast girişiminden sonra oradan ayrılmayan genç Gavrilo Princip, kendini birdenbire arabanın hemen yanında buldu.

İki el ateş etti. Bir kurşun Franz Ferdinand’ı, diğeri eşi Sophie’yi vurdu. İkisi de kısa süre içinde hayatını kaybetti.

Peki Ya O Şoför Yolu Şaşırmasaydı?

Şimdi biraz durup düşünelim. Eğer şoför o gün doğru yoldan gitseydi, Princip muhtemelen suikast fırsatı bulamayacaktı. Tarihçiler bugün bile bu anı, “tarihin en pahalı yanlış dönüşü” olarak anar.

Bir Kurşundan Kıtasal Savaşa: Neden-Sonuç Zinciri

Peki bir suikast nasıl oldu da koca bir dünya savaşına dönüştü? Zincirleme reaksiyonu adım adım takip edelim:

1. Avusturya-Macaristan, suikastin arkasında Sırbistan’ın olduğuna inandı ve Sırbistan’a ağır şartlar içeren bir ültimatom verdi.
2. Sırbistan, ültimatomun bir maddesini kabul etmedi. Avusturya-Macaristan bunu yeterli buldu ve 28 Temmuz 1914’te Sırbistan’a savaş ilan etti.
3. Rusya, Sırbistan’ın müttefikiydi ve ordusunu seferber etmeye başladı.
4. Almanya, Avusturya-Macaristan’ın müttefikiydi ve Rusya’ya, ardından Rusya’nın müttefiki Fransa’ya savaş ilan etti.
5. Almanya’nın Belçika üzerinden Fransa’ya saldırması, Belçika’nın tarafsızlığını garanti eden İngiltere’yi de savaşa çekti.

Görüyorsunuz, birbirine zincirle bağlı ittifaklar sistemi, tek bir kıvılcımın kısa sürede kıtasal bir yangına dönüşmesine yol açtı. Osmanlı Devleti de birkaç ay sonra Almanya’nın yanında savaşa girdi ve savaş gerçek anlamda küresel bir boyut kazandı.

Az Bilinen Bir Gerçek

Gavrilo Princip suikast sırasında henüz 19 yaşındaydı ve Avusturya-Macaristan yasalarına göre 20 yaşın altındaki suçlulara idam cezası verilemiyordu. Bu yüzden Princip idam edilmedi, 20 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Ama savaşın sona ermesini göremeden, hapishanede kemik vereminden hayatını kaybetti. Başlattığı savaşın nasıl bittiğini hiç bilemedi.

Savaşın Bugüne Yansıması

I. Dünya Savaşı’nın sonunda dört büyük imparatorluk (Osmanlı, Avusturya-Macaristan, Rus Çarlığı ve Alman İmparatorluğu) tarihe karıştı. Ortadoğu’nun bugünkü sınırları, savaş sonrası imzalanan gizli anlaşmalarla çizildi. Yani bugün haritada gördüğümüz pek çok sınırın kökeni, aslında o Haziran sabahı Saraybosna’da sıkılan iki kurşuna kadar uzanıyor.

Sıkça Sorulan Sorular