İstanbul’un Fethi: Bir Şehrin Düşüşü, Bir Çağın Doğuşu

Bu yazımızın konusu, İstanbul’un fethi olacak. Sizlere öyle bir günün hikayesini anlatacağız ki, o gün dünyanın haritası değişti. Ortaçağ o gün bitti, yeni bir çağ o gün başladı. Ve her şey, aslında hiç kimsenin tahmin edemeyeceği kadar küçük bir kapıdan başladı.

29 Mayıs 1453 sabahı, güneş doğarken İstanbul’un o meşhur surlarının önünde bir ordu duruyordu. Yüzlerce yıldır hiçbir güç bu surları aşamamıştı. Ama o gün, her şey değişecekti.

İstanbul Neden Bu Kadar Önemliydi?

O zamanlar İstanbul’a “Konstantiniyye” ya da “Konstantinopolis” deniyordu. Bin yıldan fazla süredir Doğu Roma’nın, yani Bizans’ın başkentiydi. Şehir üç tarafı denizle çevrili, dördüncü tarafı ise devasa çift sıra surlarla korunuyordu. Bu surlar o kadar sağlamdı ki, tarih boyunca yirmiden fazla kuşatmaya dayanmıştı.

Ama 15. yüzyıla gelindiğinde Bizans artık eski gücünde değildi. Koca bir imparatorluktan geriye sadece şehrin kendisi ve birkaç küçük toprak parçası kalmıştı. Buna rağmen İstanbul, konumu sayesinde hâlâ dünyanın kilit noktasıydı. Avrupa’yı Asya’ya bağlayan ticaret yollarının tam ortasındaydı. Kim bu şehri elinde tutarsa, doğu ile batı arasındaki ticareti de elinde tutuyordu.

İşte tam bu yüzden genç bir Osmanlı padişahı, daha 21 yaşındayken gözünü bu şehre dikti: II. Mehmed. Yani bilinen adıyla, Fatih Sultan Mehmed.

Bir Gencin İnadı Nasıl Tarihi Değiştirdi

Mehmed, tahta ikinci kez çıktığında etrafındaki herkes ona “bu iş olmaz” dedi. Babası bile İstanbul’u alamamıştı, dedesi de. Ama Mehmed farklıydı. Şehri sadece almak istemiyordu, bu işi bilimle, mühendislikle, akılla çözmek istiyordu.

En büyük sorun neydi? Surlar. O kadar kalındı ki mevcut toplar işe yaramıyordu. Mehmed’in aklına muhteşem bir fikir geldi: dünyanın o güne kadar gördüğü en büyük topu yaptırmak.

Macar bir top ustası olan Urban, önce Bizans’a gitmiş, imparatora “böyle bir top yapabilirim” demişti. Ama Bizans’ın parası yoktu, adamı geri çevirdiler. Urban da soluğu Mehmed’in yanında aldı. Mehmed ona istediği parayı verdi ve tarihin en büyük topu, “Şahi” adıyla döküldü. Bu top, yaklaşık 270 kilo ağırlığında taş gülleler atabiliyordu.

Burada bir düşünelim. Eğer Bizans, Urban’a o parayı verseydi, bugün belki de İstanbul’un fethi hiç yaşanmayacaktı. Ya da çok daha farklı bir şekilde gerçekleşecekti. Bazen tarihin akışı, bir hazine dairesindeki birkaç altının reddedilmesiyle değişir.

54 Gün Süren Nefes Kesen Kuşatma

Kuşatma 6 Nisan’da başladı. Osmanlı ordusu şehri kara ve denizden kuşattı. Ama Bizans’ın da bir kozu vardı: Haliç’in girişini kapatan devasa bir zincir. Bu zincir sayesinde Osmanlı gemileri Haliç’e giremiyordu.

Peki Ya O Gün Şehir Düşmeseydi?

Biraz hayal kuralım. Ya son saldırı günü, 29 Mayıs’ta, Kerkoporta denilen küçük bir kapı açık unutulmasaydı? İşte tam da bu küçük ihmal, Osmanlı askerlerinin surların içine sızmasını kolaylaştırdı.

Eğer o kapı kapalı kalsaydı, kuşatma daha uzun sürebilir, belki de Avrupa’dan gelecek bir yardım donanması şehri kurtarabilirdi. Belki İstanbul birkaç on yıl daha Bizans’ın elinde kalırdı. Ama er ya da geç, o güçlü toplar karşısında surların düşmesi kaçınılmazdı. Tarih bazen böyledir: bir ayrıntı, sonucu geciktirebilir ama genellikle akışın kendisini değiştiremez.

Bir Şehrin Düşüşü, Bir Çağın Kapanışı

İstanbul’un fethi sadece bir şehrin el değiştirmesi değildi. Tarihçiler bu tarihi genellikle Ortaçağ’ın bitişi ve Yeniçağ’ın başlangıcı olarak kabul eder. Neden mi?

Çünkü İstanbul’un düşmesiyle birlikte, şehirdeki pek çok Bizanslı bilgin canını kurtarmak için İtalya’ya kaçtı. Yanlarında getirdikleri antik Yunan ve Roma eserleri, İtalya’da zaten filizlenmekte olan Rönesans hareketini büyük ölçüde besledi. Yani bir imparatorluğun sonu, bir sanat ve bilim çağının fitilini ateşledi.

Ayrıca Osmanlı’nın doğu ticaret yollarını kontrol altına alması, Avrupalı denizcileri yeni yollar aramaya itti. Kolomb’un Amerika’ya açılan yolculuğunun arkasında da, biraz da olsa, İstanbul’un fethiyle değişen ticaret dengeleri vardı. Yani İstanbul’un fethi, ”coğrafi keşifleri tetikleyen en önemli unsurlardandır” diyebiliriz.

Az Bilinen Bir Gerçek

Fetih sırasında Fatih Sultan Mehmed’in ordusunda sadece Müslümanlar değil, hıristiyan vasal beyliklerden gelen askerler de vardı. Hatta kuşatmanın bazı aşamalarında, Bizans tarafında savaşan bazı Türk kökenli paralı askerler bile olduğu kaydedilir. Tarih, çoğu zaman sanıldığı kadar net çizgilerle ayrılmaz.

Aşağıda İstanbul’un fethini konu alan bazı videoların bağlantıları verilmiştir.

İstanbul’un Fethiyle İlgili Bazı Sorular