Metal parçaları birleştirmek için kullanılan yöntemlerden biri de oksi-gaz kaynağıdır. Oksi-Asetilen kaynağı, Oksijen kaynağı gibi terimlerle de ifade edilir. Bu yöntemin temelinde, yanıcı bir gazın oksijenle tepkimeye girmesi sonucu ortaya çıkan yüksek ısı yatar. Açığa çıkan bu ısı, kaynak yapılacak parçaların birleşim noktalarını eritecek sıcaklığa ulaştırır ve metaller bu sayede kaynaşır.
Oksi-Gaz Kaynağında Kullanılan Gazlar
Oksi-gaz kaynağı sisteminde iki tür gaza ihtiyaç duyulur: yanıcı gaz ve yakıcı gaz.
Yanıcı gaz olarak en yaygın tercih asetilendir (C2H2). Bunun yanında hidrojen (H2), bütan (C4H10) ve metan (CH4) gibi gazlar da bu amaçla kullanılabilir. Yakıcı gaz görevini ise her durumda oksijen üstlenir.
Asetilen, renksiz ve çürük sarımsağı andıran keskin bir kokuya sahiptir. Kalsiyum karpit (CaC2) hammaddesinden elde edilir. Üretim süreci basittir: karpit su ile temas ettirildiğinde asetilen gazı açığa çıkar. Karpidin kendisi ise kok kömürü ile kireç taşının elektrik ark fırınlarında tepkimeye sokulmasıyla üretilir. Depolama sırasında asetilen, çelik tüpler içinde 15 atmosfer basınca kadar tutulabilir.
Oksijen gazına gelince, bu gaz sıvı havadan ya da suyun elektrolizinden elde edilir. Oksijen tüpleri asetilene göre çok daha yüksek bir basınca, 150 atmosfere kadar dayanabilir.
Hamlaç: Gazların Buluştuğu Nokta
İki gazı istenen oranda karıştırıp yakan parçaya hamlaç denir. Özel hortumlar aracılığıyla hamlaca gelen oksijen ve asetilen, giriş kısımlarından içeri girer. Kısma valfi açıldığında iki gaz hamlaç ucunda karışarak yanar ve yaklaşık 3100°C sıcaklığında bir alev oluşturur.
Alevin niteliği, oksijen ile asetilenin karışım oranına göre değişir. Kaynakçı bu oranı ayarlayarak işin türüne uygun bir alev elde edebilir.
Gaz hortumları da kendi aralarında renkle ayrılır: asetilen hortumu kırmızı, oksijen hortumu ise yeşil veya siyah renktedir. Bu ayrım, karışıklığı önlemek amacıyla standarttır.
Oksi Asetilen Kaynağı için Gerekli Ekipmanlar
Oksi-gaz kaynağı yapabilmek için birkaç temel ekipmana ihtiyaç vardır:
Asetilen kazanı, karpit ile suyun karıştırılıp asetilen gazının üretildiği kazandır.
Oksijen tüpü, saf oksijenin depolandığı ve 150 atmosfer basınca kadar dayanıklı olan kaptır.
Gaz hortumları, oksijen ve asetileni ayrı ayrı hamlaca taşıyan iki hortumdan oluşur.
Hamlaç ise iki gazın birleştirilip yakıldığı ve alevin kaynak noktasına yönlendirildiği ana elemandır.
Oksi-Asetilen Kaynağı Hangi İşlerde Kullanılır?
Bu yöntem genellikle çok fazla mekanik yüke maruz kalmayan ve aşırı kalın olmayan parçaların birleştirilmesinde tercih edilir. İnce sac parçaların bir tel çubuk yardımıyla kaynatılması bu yönteme uygun bir örnektir.
Oksi-gaz alevi sadece birleştirme için değil, kesme işlemi için de kullanılabilir. Kalın plakalar bu yöntemle kesilebilir. Kesim yapılırken önce alev, malzemeyi eritecek şekilde ayarlanır. Ardından oksijen basıncı artırılır. Yüksek basınçlı oksijen, demirdeki karbonu yakarak malzemenin kesilmesini sağlar.
Asetilen Kullanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Asetilen gazının kendine özgü riskleri vardır ve bunların bilinmesi kaynakçının güvenliği açısından önemlidir.
Asetilenin havayla oluşturduğu karışım, yüzde 3 ile yüzde 65 arasındaki oranlarda tehlikeli kabul edilir. Oksijenin hava ile oluşturduğu tehlikeli karışım oranı ise yüzde 3 ile yüzde 97 arasındadır.
Asetilen sıkıştırıldığında ısınır ve karbon ile hidrojene ayrışabilir. Bu ayrışma kendiliğinden patlamaya yol açabileceği için ciddiye alınmalıdır.
Asetilen, bakır içeren kaplarda depolanamaz. Yüzde 65 oranında bakır barındıran alaşımlı kaplar da bu kapsama girer, çünkü asetilen bakırla tehlikeli bir tepkimeye girer.
Asetilen 100°C’nin üzerinde ısıtılmamalıdır, aksi halde bozulur.
Basınç sınırları da kazan tipine göre değişir. Alçak basınçlı kazanlarda 0,03 atmosfer, orta basınçlı kazanlarda 0,2 atmosfer, yüksek basınçlı kazanlarda ise 1,5 atmosfere kadar çalışma yapılabilir. Asetilen 2,5 atmosferden fazla sıkıştırılırsa bozunur ve patlayıcı hale gelir.
Oksi-Asetilen Kaynağında Emniyet Kuralları
Güvenli bir çalışma ortamı için şu noktalara dikkat edilmelidir:
Asetilen kazanı, atölyenin diğer bölümlerinden ayrı bir bölmede bulundurulmalıdır.
Atölyede mutlaka bir yangın söndürme cihazı bulunmalıdır.
Tüpler temiz tutulmalı ve iyi korunmalıdır.
Çalışma alanının zemininde kesici alet veya çapaklı malzeme bulunmamalıdır, çünkü bunlar hortumları kesebilir.
Kaynak yapılacak parçalar üzerinde benzin, yağ gibi yanıcı maddeler varsa, kaynağa başlamadan önce temizlenmelidir.
Oksi-gaz düzeni sürekli kontrol edilmeli, asetilen basıncı 0,5 ile 1,5 atmosfer arasında tutulmalıdır.
Hamlaç ile asetilen kazanı arasında en az 3 metrelik bir mesafe bırakılmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
En yaygın kullanılan yanıcı gaz asetilendir. Yakıcı gaz olarak da her zaman oksijen kullanılır.
Hamlaç ucunda oluşan alev yaklaşık 3100°C sıcaklığa ulaşabilir.
Asetilen, bakırla veya yüksek oranda bakır içeren alaşımlarla tehlikeli bir kimyasal tepkimeye girer, bu nedenle bu tür kaplarda depolanması güvenli değildir.
Genellikle çok kalın olmayan ve fazla mekanik yüke maruz kalmayacak parçaların, özellikle ince sac malzemelerin kaynağında tercih edilir.
Evet. Alev malzemeyi eritecek şekilde ayarlanıp oksijen basıncı artırıldığında, kalın plakalar bu yöntemle kesilebilir.
İlgili Yazılar
