Johnson Mastarları (Johansson mastarları) ve kullanılışı

Bu yayınımız, Makine eğitimi İmalat işlemlerinin ölçme kontrol konularından Johansson mastarları (Johnson mastarları) hakkında olacak.

Johansson Mastarları

Johansson mastarları dikdörtgen prizmalar biçiminde, özel şekilde sertleştirilmiş ve yüzeyleri çok ince işlen­miş çelik parçalardır.İsveç mucidi Carl Edvard Johansson tarafından geliştirilmiştir. Bunların karşılıklı iki yüzeyi çok hassas, ince bir işleme ile tam paralel hale getirilmiş ve leplenmiştir. Ölçme yüzeylerinin paralelliği ve yapılışlarındaki üstün işçiliğin bunlara sağladığı özel­ lik nedeniyle, toplam bir ölçüyü elde etmek için bir kaçı bir araya getirildiği zaman, birbirlerine yaklaşık 40 kg/ cm2. lik bir basınçla yapışmaktadırlar.

Johansson mastarları çok değişik gruplar halinde özel tahta kutularında bulunurlar. Örneğin :

1. 0,001 mm. artarak 1,001 – 1,009 mm. ye kadar 9 parçalı,
2. 0,01 mm. artarak 1,01 – 1,09 mm. ye kadar 9 parçalı,
3. 0.05 mm. artarak 0,05 – 1 mm. ye kadar 20 par­ çalı,
4. 0,001 mm. artarak 1,001 – 1,009 mm. ye kadar 9 parçası,
5. 0,01 mm. artarak 1,01 – 1,09 mm. ye kadar 9 parçası,
6. 0,1 mm. artarak 1,1 – 1,9 mm. ye kadar 9 par­ çası,
7. 1 mm. artarak 1-9 mm. ye kadar 9 parçası,
8. 10 mm. artarak 10-100 mm. ye kadar 10 parçası olan,

toplam 46 parçalı kutular bulunduğu gibi, 87, 111, 121 parçalı Johnson mastarları takımı da vardır.

Amaçlarına göre Johnson mastarları

1 — AA tamlık derecesindeki mastarlar en hassas olanlarıdır ve ölçme laboratuarlarında kullanılır.

2 — A tamlık derecesinde olanları hassas ölçü aletlerinin yapımında vo kontrolündü yararlı olur.

3 — B tamlık derecesindeki Johansson mastarları freze, matkap v.b. kesici aletler için yapılan iş kalıpları­ nın kontrolunda kullanılır.

4 — C tamlık derecesindekiler de genel olarak atöl­yelerde kontrol ve markacılık işlemlerinde kullanılırlar.

Johansson mastarı nasıl kullanılır ?

Pek çok kullanma alanı olan Johnson mastarların­dan bir seri yardımcı parçalarından yararlanılarak, sınır mastarı olarak da faydalanılır. Bu yardımcı parçalar Jo­hansson mastarları ile birlikte, kutular içinde takım ha­linde bulunurlar. Bu takımın en önemli parçası  çerçevedir.

Johnson mastarının kullanılışı (yukarıda)

Bir takımda genel olarak üç boy çerçeve bulunur. Bu çerçevelerle; 0 — 50, 0— 100, 100— 200mm. ye kadar ölçüler kontrol edilebi­lir.  Kutuda ayrıca iç ve dış ölçüleri kontrola yarayan ölçme çeneleri vardır.

0-50 Johansson mastarı çerçevesi yakından görünüm (yukarıda)

Johansson mastarları ile Mil ölçülerinin kontrolü

Yardımcı parçalı Johansson mastarları ile, sınır mas­tarlarının nasıl meydana getirileceğini bilmek, çatal ve tampon mastarların bulunmadığı yerlerdeki iş ve çalış­ma koşullarına uymak bakımından önemlidir.

Yukarıda Johansson mastar aksesuar takımı görünmektedir.

Yukarıdaki resimde ise Johansson mastarının çerçeve kullanarak çenelerinin hazırlanışı görülüyor.

Bir milin ölçüsünü kontrol edebilmek için, istenilen ölçüye göre bir çerçeve seçilir. Çerçeve içine uygun iki ölçme çene­si ve aralarına da ölçüyü verecek sayıda Johnson mas­tarı yerleştirilir, çerçevedeki vida sıkılır.

Johansson Mastarları ile Delik ölçülerinin kontrolü

Bunun için ölçen kısımları yarım silindir biçiminde olan ikişerli takımlar halindeki ölçme çenelerinden fay­dalanılır. Bu ölçme çenelerinin Johnson mastarlarına değen yüzeyleri düzlem olarak taşlanmış ve leplenmiştir. Ölçme alanını genişletmek için yarım silindirlerden oluşan ölçen uç kısımlarının kalınlığı değişik olarak ya­pılmıştır. Bir takımı meydana getiren iki ölçme çenesi­nin düzlem yüzeyleri birbirine yapıştırılacak olursa, öl­çen uçlar  2.2-4 veya  2 x 5 = 10 mm çaplı tam silin­dir haline gelirler.

Johansson mastar takımına ait iki değişik tip çene (Yukarıda)

Delik ölçüsü, bu ölçme çeneleri ka­lınlığına, ara yere konan Johnson mastarları da topla­narak elde edilir.

Johnson mastarları ve ölçme çenelerinden yarar­lanılarak, çerçeve ile geçer ve geçmez sınır mastarları da düzenlemek mümkün olur.