Komparatör nedir nasıl kullanılır

18.10.2016
28.549

Bu yazımızda komparatör nedir. Komparatör okuma. Komparatör nasıl kullanılır. Komparatör ile salgı kontrolü  gibi konuları işleyeceğiz.

Komparatör nedir ?

Komparatör görünüş bakımından saate benzeyen ibreli kontrol aletidir. Yüzeylerin birbirine paralelliği ,eksenlerin aynı doğrultuda olup olmadığı ,hassas makina parçalarının ölçü ve kaçıklık kontrolleri komparatörle yapılır.

komparatörün görünümü
Komparatör, Yüzeylerin paralelliğinin , makina parçalarının ölçü ve kaçıklık kontrollerinin yapıldığı,  görünüş bakımından saate benzeyen ibreli kontrol aletidir. 

Komparatörlerin özellikleri:

Komparatörlerin özelliği, yoklayıcı uçları ile kontrol edilen yüzeylerdeki farklılıkları büyülterek göstermesidir.

Komparatörün kısımları

komparatörün kısımları
Komparatörün kısımları

Büyük ibre, üzeri 100 eşit parçaya bölünmüş bir gösterge önünde hareket eder. Her bölüm, 0,01 mm yi gösterir. çünkü ölçü mili 1 mm hareket ettiğinde ibre 100 bölüntülü gösterge önünde bir tam devir yapar. Dolayısı ile 1 bölümlük dönüş: 1/100 mm = 0,01 mm olur.

Komparatörün küçük ibresi tam mm leri gösterecek şekilde döner.

Komparatör (sıfır) çizgisinin sağında ve solunda (+,-) işaretleri veya tolerans göstergeleri vardır. Ölçerken ibre (+) tarafa giderse ölçünün büyüdüğü, (-) tarafa giderse küçüldüğü anlaşılır.

komparatörle sapma kontrolü

Komparatörler bilinen bir başlangıç ölçüsüne göre (ölçü lokması ve ya malafa ile) ayarlanır ve ölçülecek parçalar bu ölçüye göre karşılaştırılarak farklılıkların tolerans sınırını aşıp aşmadığı kontrol edilir.

Komparatör okuma

Yukarıdaki şekilde görüldüğü gibi komparatör, kontrol edilecek parçanın adsal ölçüsüne uygun bir Johnson mastarı ile 30 mm ye ayarlanmış olsun.

Ayarlamayı yaparken, komparatör ibresi, işin tolerans sınırında fazla itilmiş ve sıfırlanmış olmalıdır. Ayar işleminden sonra parça kontrol edildiğinde ibre +0,12 mm yi göstermektedir. Sonuç olarak parçanın ölçüsü, adsal ölçüden (ayar ölçüsünden ) 0,12 mm fazla demektir. Parçanın yapım ölçüsü:

  • 30 + 0,11 için iş, ölçüye gelmemiştir.
  • 30 + 0,12 için iş, ölçüsündedir.
  • 30 + 0,13 için iş bozuktur.
komparatör kullanımı
salgı komparatörü ile salgı kontrolü

Komparatörlerin bir başka kullanma şekli de yukarıda şekilde verildiği gibidir : Komparatör, kontrol edilecek parça yüzeyi üzerindeki başlangıç noktasına göre ayarlanarak aynı yüzeyde veya aynı ölçüde oluşacak farklılıklar okunur . Böylece, parçanın ölçüsü, yüzeylerinin paralelliği ve düzlemselliği de kontrol edilmiş olur.

komparatör kullanma bilgisi
Komparatör otomotiv sanayiinde ve araç onarımlarında da sıkça kullanılır.

Komparatör nasıl kullanılır ?

Komparatörün kullanımı aslında çok basittir. Komparatörün ayağı bir yere sabitlendikten sonra kontrol etmek istediğimiz yüzeye komparatörün ucunu değdiririz ve komparatör saatinin ibresini sıfırlarız .Daha sonra kontrol edeceğimiz parçanın her hareketinde ibredeki değişimi gözleriz .İbre kabul edilen tolerans içinde kalıyorsa her şey yolundadır.

Komparatör ile kontrol

Makine kontrol ve ayarında komparatör kullanma

Örneğin; Torna fener mili ile gezer punta ekseninin aynı doğrultuda olup olmadığının kontrolu de komparatörle yapılır . önce, tam silindirik bir malafa tornada iki punta arasına alınır. Komparatörün ucu malafaya bastırılır ve ibre sıfıra ayarlanır.

komparatörle torna ekseninin kontrolu
Torna fener mili ekseni ile punta ekseninin aynı doğrultuda olup olmadığının komparatörle kontrolü
komparatörle mengene ayarı
Komparatörle mengene ayarı

Tornanın arabası ile hareket ettirilen komparatörün yoklayıcı ucu, kontrol malafası üzerinde giderken, ibre oynamaz ise tezgah ekseninde demektir. İbre saparsa; gezer puntanın ekseni, sapma ölçüsü kadar kaymıştır.

Yardımcı takımların bağlanmasında ayar işlemi, komparatörle tam olarak yapılır.

komparatör nerede nasıl kullanılır
Komparatörler yataklanacak muyluların salgılarının tespitinde de kullanılır

Bağlanan parçaların ayarlanmasında da komparatörden yararlanılabilir . Torna aynasına bağlanan parçanın silindirik ve alın yüzeyleri ayrı ayrı komparatörlerle ayarlanmaktadır.

komparatörle salgı kontrolü
Komparatörle salgı kontrolü

Aynaya bağlı iş yavaş yavaş döndürülerek ibrelerin sapma durumuna göre işin yüzeylerine hafifçe dokunulur. İbrelerde sapmalar durduğunda iş salgısız olarak bağlanmış demektir.

Komparatör kullanımı

ölçü kontrollerinde kullanırken önceden ölçüye ayarlanır. Bir kama kanalının eksenliliği aşağıdaki şekildeki gibi kontrol edilmektedir. önce (1) kanala uygun bir mastarın c yüzeyi Jonson mastarı ile yatay konuma getirilir ve komparatörle kontrol edilir. Sonra (2) d yüzeyi için işlem tekrarlanır. Her iki durumda ibre oynamazsa, kanal eksendedir.

komparatörle kama kanalı kontrolü
Komparatörle kama kanallarının kontrolü

Bazı hassas makine parçalarının yapımında aynı anda birden fazla boyutun ölçülmesi ve bu boyutlar arasındaki ilişkilerin (ölçüsel konumların) kontrol edilmesi gerekir. Bu tür işlemler için özel hazırlanmış ölçme ve kontrol kalıpları kullanılır.

komparatör nasıl kullanılır


Şekildeki ölçme ve kontrol kalıbında bir makine parçasının üç ayrı ölçüsü birden ilgili komparatörlerle kontrol edilmektedir.

komparatörle kontrol

Komparatör nasıl kullanılır video anlatımlar

Komparatörün kullanılışı hakkında video

Komparatörün kullanılışı – komparatör nasıl kullanılır ? video 2


Komparatörler ile Çalışma kuralları

Ölçme uçlarına hiçbir surette ince yağ veya gres yağı değdirilmemelidir.

Komparatörlerde, sadece içeri hareketli ölçü pimi ile ölçüm yapılıyorsa, ölçü değeri geri dönüş aralığından sakınılmalıdır.

Silindiriklik ve salgı kontrol işlemleri için sadece çok küçük ölçme aralığı olan ölçü aletleri kullanılmalıdır. örnek: Hassas komparatörler, çünkü burda kontrolü yapılan nesnenin bir tur atması sırasında ölçü piminin hareketi ters yönde olur.

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 1 YORUM
  1. m.akyıldız dedi ki:

    çok güzel , yararlı bir paylaşım olmuş . teşekkür ederim.