Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) Nedir? Çeşitleri Nelerdir?

İş güvenliğinin en temel unsurlarından biri, çalışanı işyerindeki tehlikelerden koruyacak doğru ekipmanın seçilmesi ve kullanılmasıdır. Bu ekipmanların genel adı Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)’dır. Bu yazıda KKD’nin ne olduğunu, hangi çeşitlerinin bulunduğunu ve doğru kullanımının neden bu kadar önemli olduğunu ele alıyoruz.

Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) Nedir?

Kişisel Koruyucu Donanım (KKD), bir veya birden fazla sağlık ve güvenlik tehlikesine karşı çalışanı korumak amacıyla kullanılan; çalışan tarafından giyilen, takılan veya taşınan her türlü alet, araç ve gerecin genel adıdır. KKD, bir tehlikeyi ortadan kaldırmaz; sadece tehlikenin çalışan üzerindeki etkisini azaltır ya da önler. Bu nedenle iş güvenliğinde KKD, önlemler hiyerarşisinin en son basamağı olarak kabul edilir: önce tehlike kaynağı ortadan kaldırılmaya, sonra mühendislik ve idari önlemler alınmaya çalışılır; KKD, geriye kalan riske karşı son bir kalkan olarak kullanılır.

Kişisel Koruyucu Donanım Neden Zorunludur?

Türkiye’de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve buna bağlı “Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik” gereğince, işveren; işyerindeki risklerin mühendislik veya idari önlemlerle tamamen giderilemediği durumlarda çalışanlarına uygun KKD sağlamak ve çalışanların bunları kullanmasını denetlemekle yükümlüdür. KKD’lerin CE işareti taşıması, yapılan işe uygun olması ve düzenli olarak kontrol edilmesi gerekir.

Kişisel Koruyucu Donanım Çeşitleri

Baş Koruyucular

Baret (iş güvenliği kaskı), düşen cisimlere, çarpmalara ve elektrik çarpmasına karşı başı korur. İnşaat, maden ve ağır sanayi işletmelerinde zorunludur.

Göz ve Yüz Koruyucular

Koruyucu gözlükler ve yüz siperleri; talaş sıçraması, kaynak ışını, kimyasal sıçrama ve toz gibi tehlikelere karşı gözü ve yüzü korur. Kaynak işlerinde kullanılan kaynak maskeleri, ayrıca zararlı UV ve kızılötesi ışınlara karşı özel filtrelere sahiptir.

İşitme Koruyucular

Kulak tıkaçları ve kulaklıklar, yüksek gürültülü ortamlarda (85 dB üzeri) işitme kaybını önlemek için kullanılır. CNC tezgahı, presler ve kompresör gibi gürültülü ekipmanların bulunduğu atölyelerde zorunludur.

Solunum Koruyucular

Toz maskeleri, gaz maskeleri ve solunum cihazları; kaynak dumanı, boya solventleri, metal tozu ve zararlı gazlara karşı akciğerleri korur. Kullanılan maskenin filtre sınıfı (FFP1, FFP2, FFP3), ortamdaki tehlikenin türüne göre seçilmelidir.

El ve Kol Koruyucular

İş eldivenleri; kesik, delinme, yanık, kimyasal temas ve elektrik çarpmasına karşı elleri korur. Yapılan işe göre kesilmeye dayanıklı, ısıya dayanıklı veya elektrik yalıtımlı eldivenler tercih edilmelidir. Yanlış eldiven seçimi (örneğin dönen bir tezgahta bol eldiven kullanmak) kazayı önlemek yerine artırabilir.

Ayak Koruyucular

Çelik burunlu iş ayakkabıları; düşen cisimlere, delici saplamalara ve kaygan zeminlere karşı ayakları korur. Elektrik işlerinde yalıtkan tabanlı, kimyasal ortamlarda ise asit/kimyasala dayanıklı modeller kullanılır.

Vücut Koruyucular

Reflektörlü yelekler görünürlüğü artırırken; önlükler, tulumlar ve kaynakçı ceketleri kıvılcım, sıcak metal parçacığı ve kimyasal sıçramaya karşı vücudu korur.

Düşmeyi Önleyici Ekipmanlar

Emniyet kemerleri, halatlar ve karabinalar; yüksekte çalışma yapılan işlerde (çatı, iskele, direk) düşme riskine karşı kullanılır.

Doğru KKD Nasıl Seçilir?

Öncelikle işyerinde risk değerlendirmesi yapılarak hangi tehlikelerin bulunduğu belirlenmelidir.
Seçilen KKD’nin ilgili tehlikeye karşı sertifikalı (CE işaretli) olması gerekir.
KKD, kullanıcının bedenine ve yapılan işe uygun ölçüde/tipte olmalıdır; çok büyük veya çok küçük ekipman koruma sağlamaz.
Düzenli olarak kontrol edilmeli, hasarlı veya kullanım ömrünü doldurmuş KKD hemen değiştirilmelidir.
Çalışanlara KKD’nin doğru kullanımı konusunda eğitim verilmelidir; yanlış kullanılan bir KKD, hiç kullanılmamasından daha az koruma sağlayabilir.

Kişisel koruyucu donanım, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemenin son ve en görünür savunma hattıdır. Ancak unutulmamalıdır ki KKD tek başına yeterli değildir; asıl hedef, tehlikeyi kaynağında ortadan kaldırmak veya azaltmaktır. KKD, alınan diğer önlemlerle birlikte, bütünsel bir iş güvenliği kültürünün parçası olarak değerlendirilmelidir.

İlgili Yazılar