CNC G Kodları Listesi ve Anlamları (Başlangıç Rehberi)

CNC tezgahlarını programlamanın temelinde G ve M kodları yatar. Bu kodlar, tezgaha “nereye git”, “ne kadar hızlı git”, “hangi fonksiyonu çalıştır” gibi komutları veren evrensel bir dildir. Bu yazıda en sık kullanılan G ve M kodlarını, anlamlarını ve basit örneklerle nasıl kullanıldıklarını derledik.

G Kodu Nedir?

G kodları (Geometric/Preparatory Function), CNC tezgahına kesici takımın nasıl hareket edeceğini bildiren komutlardır. Doğrusal hareket, dairesel hareket, hızlı konumlanma gibi geometrik hareketleri tanımlarlar. Her G kodu, tezgahın kontrol ünitesine belirli bir hareket modunu aktif eder ve o mod başka bir G koduyla değiştirilene kadar geçerliliğini korur.

En Sık Kullanılan G Kodları

Kod	Anlamı	Açıklama
G00	Hızlı konumlanma	Takım, iş parçasına temas etmeden en hızlı şekilde belirtilen noktaya gider.
G01	Doğrusal interpolasyon	Takım, belirlenen ilerleme hızında düz bir çizgi boyunca kesme yapar.
G02	Yay interpolasyonu (saat yönü)	Takım, saat yönünde dairesel bir yol izleyerek kesme yapar.
G03	Yay interpolasyonu (saat yönü tersi)	Takım, saat yönünün tersine dairesel bir yol izleyerek kesme yapar.
G04	Bekleme (dwell)	Programda belirtilen süre kadar takımı hareketsiz bekletir.
G17/G18/G19	Düzlem seçimi	Sırasıyla XY, XZ, YZ düzlemlerini dairesel interpolasyon için aktif eder.
G20/G21	Birim seçimi	G20 inç, G21 milimetre birimini aktif eder.
G28	Referans noktasına dönüş	Takımı makinenin tanımlı referans (home) noktasına gönderir.
G40/G41/G42	Takım yarıçap telafisi	G40 iptal, G41 sol, G42 sağ takım yarıçap telafisini aktif eder.
G54-G59	İş parçası koordinat sistemi	Farklı iş parçası sıfır noktaları tanımlamak için kullanılır.
G90/G91	Mutlak / artımlı programlama	G90 koordinatları sıfır noktasına göre, G91 bir önceki noktaya göre tanımlar.
G92	Koordinat sistemi ayarı	Takımın mevcut konumunu belirli bir koordinat değerine eşitler (torna).

M Kodu Nedir?

M kodları (Miscellaneous/Machine Function), tezgahın hareketiyle değil, yardımcı fonksiyonlarıyla ilgilenir: iş mili döndürme, soğutma sıvısı açma/kapama, program durdurma gibi. G kodları “nasıl hareket et” derken, M kodları “hangi ek işlevi çalıştır” der.

Kod	Anlamı
M00	Programı durdur (manuel devam)
M02	Program sonu
M03	İş milini saat yönünde döndür
M04	İş milini saat yönünün tersine döndür
M05	İş milini durdur
M06	Takım değiştir
M08	Soğutma sıvısını aç
M09	Soğutma sıvısını kapat
M30	Program sonu ve başa dönüş

Basit Bir Örnek Program

Aşağıda, bir freze tezgahında düz bir kanal açmak için yazılmış basitleştirilmiş bir örnek program yer almaktadır:

G21 G90 G17         (birim: mm, mutlak koordinat, XY düzlemi)
G54                  (iş parçası koordinat sistemi)
M03 S1500            (iş mili saat yönünde, 1500 devir/dk)
G00 X0 Y0 Z5         (başlangıç noktasına hızlı hareket)
G01 Z-2 F100         (parçaya 2 mm dal, 100 mm/dk ilerleme)
G01 X50 F200         (50 mm doğrusal kesme)
G00 Z5                (takımı yukarı kaldır)
M05                   (iş milini durdur)
M30                   (program sonu)

G Kodlarını Öğrenirken Dikkat Edilmesi Gerekenler

• G kodlarının çoğu tezgah kontrol sistemine (Fanuc, Siemens, Heidenhain vb.) göre küçük farklılıklar gösterebilir; kullandığınız tezgahın kontrol ünitesine ait programlama kılavuzuna mutlaka bakın.
• Yeni bir program çalıştırmadan önce mutlaka simülasyon veya “boşta çalıştırma” (dry run) ile kontrol edin.
• G00 ile hızlı hareket ederken takımın iş parçasına veya aparatlara çarpmadığından emin olun.
• Modal (kalıcı) ve modal olmayan (tek satırlık) kodları birbirinden ayırt etmeyi öğrenin; bu, kodu okurken çok zaman kazandırır.

Sonuç

G ve M kodları, CNC programlamanın temel alfabesidir. Bu kodları ezbere değil mantığını kavrayarak öğrenmek; CAM yazılımlarının ürettiği programları okuyabilmenizi, hataları tespit edebilmenizi ve gerektiğinde elle küçük düzenlemeler yapabilmenizi sağlar. Temel kodlarla basit parçalar programlayarak pratik yapmak, bu alanda ilerlemenin en hızlı yoludur.