Kater, makine parçası imalatında, tornacılıkta kullanılan bir terimdir. Torna kalemini (kesici takımı) tutmaya ve makineye bağlamaya yarar. Biçimine ve amacına göre çeşitli tipte kater yapılmaktadır.
Kater Çeşitleri
- Düz saplı katerler: En çok kutlanılan kater çeşitlerindendir. Düz saplı kater, boyuna ve alın tornalama işlemlerinde yüksek hız çeliği kalemlerin bağlanmasına yarar,
- Sert metal uç katerleri: Sert metal ucu taşımaya yarar. Sert metal kesici uçlar, taşıyıcı katerlere sert lehimle veya vidalı olarak tutturulur.
- Delik katerleri: Delik kalemlerinin bağlanmasında kullanılır. Delik içinde çalışacağı için ince profillidir.
- Keski-Kanal kateri: Keski kaleminin, yassı kesitine uygun olarak bağlanmasını sağlar.
Sert Metal Uçlar
Kater bıçakları genellikle karbon çeliği veya paslanmaz çelikten üretilir ve kolay bilenebilir olacak şekilde tasarlanır.
Değiştirilebilir Uç Tasarımı
Birçok modern kater, körelen ucun kolayca kırılıp değiştirilebilmesi için segmentli bıçak tasarımı kullanır.
Ergonomik Tutuş
Kater gövdeleri, uzun süreli kullanımda el yorgunluğunu azaltmak için ergonomik olarak tasarlanır.
Kater Hangi malzemeden Yapılır?
Katerler, kalemleri bağlandığı yerde güvenli olarak tutmalıdır. Sıkça yapılan bağlama ve sökme işlemi nedeniyle katerlerin aşınmaya ve ezilmeye dayanıklı olmaları gerekir. Belirtilen özelliklerden dolayı katerler; alaşımsız takım çeliğinden (C60T, C10T, C80T, C105T…), dövme çelikten, dökme çelikten vb. malzemelerden yapılır.
Kater Nasıl Kullanılır?
Kalemlerin Katere Bağlanması
Kalemin kesme yaparken esnememesi için, katere kısa ve boşluksuz olarak bağlanmasına dikkat edilmelidir.
Katere ve kalemliğe (katerliğe) bağlanan kalemin kesici ucu, punta yüksekliğinde olmalıdır. Bu amaçla, altlıklarla ayarlama yapılarak kalem ucunun, punta yüksekliğinde yani tornalama ekseninde (fener mili ekseninde) olması sağlanır. Bunun için gezer puntanın konik ucundan faydalanılır.
Torna Kalemi Fener Mili Ekseninde Bağlanmazsa Ne Olur?
Kalem, punta yüksekliğinde iken açıları normaldir ve fener mili eksenine göre uygun bir tornalama işlemi yapar.
Kalem, punta yüksekliğinden (fener mili ekseninden) yukarıda olursa: boşluk açısı azalır ve sürtünme artar.
Kalem, fener mili ekseninden aşağıda olursa: hem talaş açısı azalır hem de iş parçasına dalma yapar.
Torna Kalemini Güvenli Bağlama
İş güvenliği yönünden kalemlerin teknolojik kurallara uygun bağlanması önemlidir. Bu nedenle:
Kalem, normal olarak bir veya iki altlıkla ayarlanabilmeli ve ucu 25 mm den uzun bağlanmamalıdır.
Kalem uzun bağlanırsa kalem esneyip kırılabilir.
Altlıklar aynı hizada olmalıdır. Birisi geride diğeri ilerde olmamalıdır.
Kalem, iş eksenine dik olmalıdır. Aksi durumda ilerleme kuvveti etkisiyle esneyerek işe dalar.
Konuyla İlgili Sorular
Her kalem türü (düz saplı, sert metal uçlu, delik kalemi) farklı bir şekle ve bağlanma ihtiyacına sahiptir. Bu farklı geometrileri güvenle tutabilmek için her kalem türüne uygun, özel tasarlanmış kater gerekir.
Ucu körelen bir kalemi tamamen değiştirmek yerine, sadece körelen küçük ucu kırıp yenisini takmak hem daha ekonomik hem daha hızlıdır. Bu tasarım, kater gövdesinin tekrar tekrar kullanılabilmesini sağlar.
İlgili Yazılar
