RAYBA ÇEŞİTLERİ

10.08.2016
9.696

Rayba çeşitleri

Kesici kısmın profiline göre rayba çeşitleri

Rayba çeşitleri Şu Şekilde sıralanabilir :

  1. Silindirik Raybalar.
  2. Konik Raybalar
  3. Ayarlı Raybalar
  4. El Raybaları
  5. Makine Raybaları
  6.  Genişlemeli Raybalar

Silindirik Raybalar

Bu raybalar silindirik yüzeylerin raybalanmasında kullanılır. Kesici ağızların iyi bir şekilde talaş kaldırması için delik yüzeyine dar bir kısmı ile değmesi gerekir. Kesici ağız üzerinde boydan boya
dar şerit halinde bir yüzey bırakılmış ve sırtları bilenmiştir.

Raybalar ,kendi çapından ,rayba payı kadar küçük olan delikleri raybalamak için kullanılır.Bu nedenle rayba uçları konik olarak yapılır.Buna başlangıç kesme ucu denir.Asıl kesme işini bu kısım yapar.Silindirik kısımdaki zırhlar raybaya kılavuzluk eder.

Başlangıç kesme uçlarının boyu,deliğin cinsine,işlenen malzemenin sertlik
derecesine göre değişir.Başlangıç kesme uçlarının boyu ,kör deliklerle ,yumuşak
malzemenin raybalanması için kısa ,boydan boya açılmış delikler sert malzeme için uzun seçilmelidir.Makine raybalarında da başlangıç kesme uçları kısadır.Silindirik gövde üzerindeki oluklar düz veya helisel olabilir,raybaları döndürebilmek için saplarının ucu dört köşe yapılırlar.

silindirik rayba

Konik Raybalar

konik rayba
Konik raybalar konik deliklerin raybalanmasında kullanılır

Konik deliklerin raybalanmasında kullanılan raybalardır. Bu raybalar hem kaba hem de ince işleme için bütün standart ölçülerde yapılırlar. Talaşların kolayca dışarı çıkmaması nedeniyle konik rayba sık sık çıkarılıp temizlenmelidir. Raybayı döndürebilmek için rayba sapı dört köşe yapılmıştır.

Kesici ağızlar düz veya helisel olabilir. Delik yüzeylerinde otlama meydana gelmemesi için helisel
ağızlı (oluklu) raybalar tercih edilmelidir.Kaba talaş almada kullanılan konik raybaların kesici ağızları ,boydan boya zorlanmaması için kertiklenmişlerdir.Çok talaş alınması gereken yerlerde kaba talaş raybaları kullanılır.

İnce talaş raybaları ,temiz yüzey elde etmeye ve delikleri ölçüsüne
getirmek için kullanılır.Konik raybalar,konik pim deliklerinin ,mors kovanlarının ve konik bileziklerin yapılmasında çok kullanılırlar.

Konik rayba çeşitleri : 

Mors raybası, konikliği 1/20
Pim raybası konikliği 1/50
Musluk raybası, konikliği 1/10  –  1/15

rayba çeşitleri konik rayba

kaba ve konik rayba takımı

Ayarlı Raybalar

Raybaların en verimlisi ayarlı olanlarıdır. Ölçüsünün üstünde ve altında yeterli bir aralıkta istenilen çapa göre ayarlanabilirler. Bu, çok zaman raybalama için aranan özelliktir.

ayarlı rayba şekil


Raybalama için kullanılan takma çakılı bu ayarlı raybaların istenilen çapa uygunluğu, bir ayarlama Ayarlı raybalarda kesici ağızlar, gövde üzerine açılmış konik yarıklar üzerinde bulunur. Bu ağızları yarık içinde iki tarafta bulunan somunlar tutar. Ayarlama yaparken, örneğin; çapı büyütmek
gerekiyorsa sap tarafındaki somun vida sonuna doğru döndürülür, uçtaki somunla
da kesici ağızlar sıkıştırılır. Çapı küçültmek için de bu işlemin tam tersi yapılır.

ayarlı rayba

bileziği veya ölçüsü bilinen bir delik yardımı ile sağlanır. Fiyatları diğer raybalara göre daha yüksektir. Kolay bilenmeleri, istenilen çapta ayarlanabilmeleri ve uzun ömürlü olmaları bunları verimli bir alet haline getirmiştir.

Bu raybalar el veya makine için bütün standart çaplarda yapılır. Takım halinde kutu içersinde bulunurlar.

ayarlı rayba

El Raybaları

rayba
El raybası özellikle ince işleme ve bitirme raybası olarak kullanılır.

El raybaları özellikle ince işleme ve bitirme raybası olarak
kullanıldığından hemen hemen ağızların tam boyunca düz taşlanırlar. Raybalama işleminde Raybanın
deliğe kolay girebilmesi için ucu konik yapılmıştır.

Küçük bir boşluk elde etmek için ağızların sırtları boşaltılmıştır. Sapın ucu buji kolunun takılması
için dört köşe yapılır. Rayba çekerken, doğru ağızlatmaya ve raybayı delik ekseninde tutmaya dikkat edilmelidir. Bazen de raybayı tornanın gezer puntası veya matkap tezgâhı miline takılan bir punta ile merkezlenmelidir.

rayba çeşitleri el raybası
Flüt imalatında kullanılan bir el raybası

Bu şekilde elle rayba çekmek iyi sonuç verdiğinden önerilebilir. El raybası için 0,125mm
den fazla pay bırakılmamalıdır

Makine raybaları

Makine raybalarının konik uçlu ve düz uçlu olmak üzere iki tipi vardır. Konik uçlu raybalarda ağızlar, alın kısımlarında pahlanmış ve buradaki ağızlara boşluk açısı verilmiştir. Kesme işlemini yalnızca uçtaki ağızlar yapar. Sırtların genişliği, olukların genişliğine yakın ve geriye doğru boşaltılmamış, yani boşluk açısı verilmemiştir.
Oluklar raybalama esnasında talaşların dışarıya çıkmasını ve kesilen yere yağ gitmesini sağlar.

Konik uçlu rayba, sürtünüp sarmaması için sapına doğru küçülecek şekilde hafifçe konik ya
da kademeli yapılır. Koniklik yaklaşık olarak 25mm boyda 0,025mm ‘dir. Bu raybalarla çok düzgün bir delik elde edilmez.Bu sebeple konik uçlu raybalar genellikle esas ölçüsünden 0,075 –0,125 mm daha küçük yapılır. Bu fazlalık el raybası ile alınarak düzgün ve tam bir delik elde edilir.Belirli çaptaki düz uçlu (çevreden kesen ) bir raybanın, Aynı çaptaki konik uçlu raybadan daha fazla dişi vardır.Sırtlar daha dar olup bütün boyda boşluk açısı bulunur.

makine raybası kısımları

Ağızların başlangıç uçları da konikleştirilmiş veya yuvarlatılmış olup boşluk açısı verilmiştir.
Çok hassas bir ölçü istenmediği zaman iyi bir bitirme raybasıdır.
İki tip makine raybası da silindirik ve konik saplı yapılır. Pahalı olduğu için 12 mm den küçük olan raybaların konik saplarını satın almak önerilmez. Bağlama zorluğu nedeniyle de
25mm den büyük raybaların silindirik sapları tercih edilmemelidir.

makine raybaları

Genişlemeli Raybalar

Bu raybaların gövdesi genişler. Bunun için iç kısmı konik delinmiş, yanları yarılmıştır.
Genişleme bir ucunda vida, diğer ucunda da anahtar ağzı açılmış konik bir parça ile yapılır. Bu bir ayarlı rayba olmadığı için, çap büyültme de söz konusu değildir. Burada amaç, standart ölçülerdeki delikleri ince işlemede kullanılan bir raybayı genişlemeli yaparak körlendikçe bilenmek suretiyle, onun ömrünü uzatmaktır.

Kanallarına ve Saplarına Göre Rayba Çeşitleri

  1. Silindirik saplı raybalar
  2. Konik saplı raybalar
  3. Düz oluklu raybalar
  4. Helisel oluklu raybalar
rayba oluk biçimleri
rayba oluk biçimleri

Silindirik Saplı Raybalar

Silindirik saplı raybalar, daha ziyade elde çekilirler. Tezgâhta rayba çekerken de bu tip
raybalardan yararlanılır. Bazı makine raybaları da silindirik saplı yapılmaktadır.
Bu raybaların silindirik sapının ucu döndürebilmek için dört köşe yapılır.

silindirik saplı konik rayba
silindirik saplı konik rayba

Konik Saplı Raybalar

konik saplı raybalar

Büyük çaplı makine raybaları konik saplı olarak yapılırlar.Düz saplara nazaran bağlanmaları
hem kolay hem de kuvvetli olur.Konik saplı raybaların mil içinde dönmemesini ve
kolay çıkarılmasını sağlar.Konik saplı raybalar ,ya doğrudan ya da mors kovanları kullanılarak bağlanırlar.

Düz Oluklu Raybalar

Raybanın üzerinde eksenine paralel oluklar açılmıştır. İçersinde kanal bulunan deliklere
düz oluklu raybalar çekilemez. Çünkü;düz olan kesici ağızlar kolayca kama oluğunun (kanalın) kenarına takılır.Deliğin bozulmasına ve ağızların kırılmasına sebep olur.

Helisel Oluklu Raybalar

rayba solidworks katı model

Rayba eksenine göre eğri durumda helisel oluklar açılmıştır. Kama oluğu bulunan deliklere bu tip raybalar çekilir. Burada kesici ağızlar helisi takip ettiği yani rayba eksenine eğri olduğu için
kama oluğunun kenarına takılması mümkün değildir.

İlgili Konular

ETİKETLER:
ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.