Öncelikle Vida ve Civata Terimleri arasındaki kafa karışıklığını önlemek için şunları belirtelim:
- Vida, somun kullanmadan bağlantı yapar. Başı olması onu civata yapmaz.
- Civata, somun kullanılarak bağlantı yapar.
- Dışına vida açılmış bağlantı elemanlarına civata, içine vida açılmış bağlantı elemanlarına Somun denir.
Vidaları pek çok niteliğine göre (Diş biçimi, ağız sayısı, helis yönü, vida sistemi vb) , sınıflandırmak mümkün olsa da kafaları çok karıştırmamak adına en mantıklısı Kullanım alanlarına – İşlevlerine göre sınıflandırmak olacaktır. İşlevlerine göre vidaları;
a) Bağlantı vidaları
b) Hareket ve kuvvet vidaları olarak ikiye ayırabiliriz.
Bağlantı vidaları
Makine elemanlarını sökülebilir şekilde bağlamaya yararlar. Bunlar, Metrik ve Whitworth sisteme göre dizayn edilmiş olabilirler.
Diş profillerine göre ise üçgen vida olabilirler. Üçgen vidanın diş açısı büyük; helis adımı küçüktür. Bu özellikler, üçgen vidanın sıkma görevini iyi yapmasını sağlar. Bu nedenle üçgen vidalar, bağlama vidası olarak kullanılır.
Bağlantı vidası olarak kullanıma örnek flanş bağlantısı. (yukarıda)
Somun ve civata yardımıyla bağlama yapılmış bir flanş (yukarıda)
Vidalı Pimler (Setskur)
Setuskur da denir. Bütün gövdesi üstünde vida dişi olan başsız civatalardır.
Bunlar esas itibariyle, miller ve akslar üstündeki, dişli çark, kasnak ve volan gibi iş parçalarının konumunu emniyete almak için kullanılır. Uçları genel olarak sertleştirilmiştir ve mil üstüne her türlü tespit tarzına göre farklı şekillerde biçim verilmiştir.
Sac Vidaları
Sac vidaları Büyük adımlı, keskin kenarlı vida dişine sahip olan. 2,5 mm’ye kadar sacların bağlanmasında kullanılan, genellikle sertleştirilmiş sökülebilir birleştirme elemanıdır. Vidalanmaları (civatalı birleştirmeleri) sırasında, somun vida dişlerini kendi kendilerine biçimlendirirler.
Sac vidalarının en önemli özelliği büyük adımlı olmaları, dişlerinin keskin kenarlı ve uçlarının sivri olmasıdır.
Akıllı Vidalar (Matkaplı vidalar)
Kendi yapıları bakımından sac vidalarına benzer, fakat gövde ucunda çekirdek deliğin delinmesi için ilave olarak bir matkap ucuna sahiptir. Bu civatalar ile, delinmesi gerekli olan 10 mm kalınlığa kadar parça birleştirmeleri yapılabilir.
Ağaç Vidaları
Ağaç vidası, sivri ucuna kadar devam eden bir vida dişli gövdeye sahiptir. Vida dişleri keskin kenarlı olup, büyük bir adıma sahiptir. Makina montajlı civatalar için özellikle yıldız gömme başlılar uygundur.
Hareket vidaları
Makine elemanlarının hareket ve kuvvet iletiminde kullanılırlar. Taşıdıkları yükün miktarı, doğrultusu ve çalışılan alanın fiziki şartlarına göre değişik diş biçimlerinde yapılırlar.
Kare vidalar
Diş profili kare biçimindedir. Metrik ve parmak ölçü sistemine göre yapılırlar. Kare vidaların standardı yoktur. İstenen çap üzerine, ihtiyaca cevap verecek şekilde, her adımda kare vida açılabilir. Yinede vidanın adımı diş üstü çapına uygun düşmelidir.
Kare vida; hareket vidası olarak takım tezgâhlarının ana millerinde, preslerde, krikolarda vb. yerlerde kuvvet iletimi amacıyla kullanılır.
Diş genişliği, adımın yarısıdır. Tek ağızlı ya da çok ağızlı yapılabilirler.
BKNZ : Vidalarda Ağız sayısı
Kare vidaların hareket vidası olarak kullanılma sebebi., kare vida dişlerinin yanal yüzeyleri vida eksenine dik konumda olduğundan yeterli derecede sıkma kuvveti sağlayamamalarıdır. Ayrıca kare vidalarda dişlerin yüzeyleri daha kısa olduğundan, diş yüzeyleri arasında sürtünme kuvveti az olur.
Trapez vidalar
(TS 61/23): Diş profili 30° açılı eş kenar trapez biçimindedir.Trapez vida; hareket vidası olarak takım tezgâhlarının ana millerinde, sonsuz vidalarda vb. yerlerde kullanılır. Aynı zamanda kuvvet iletiminde de kullanılabilir.
Testere vidalar
(TS 61/30): Diş profili 30° açılı ve tek yönlü eğiktir. Testere vida; tek yönlü kuvvetleri taşımak için hareket vidası olarak vinçlerde, krikolarda vb. yerlerde kullanılır.
Yuvarlak vidalar
Hareket ileten vidalardandır. (TS 61/32): Diş profili 30° açılı ve yuvarlaktır. Vida profilinin yuvarlaklığı (kaytanlığı); tozlu, kumlu, nemli yerlerde kullanılmasını sağlar. Darbeli çalışan elemanlarda da tercih edilir. En yüksek yük taşıma kapasitesine sahip vida profilidir.
Vida çeşitlerinin kısaltılarak gösterilmesi
Konuyla İlgili Sorular
Bu vidaların büyük diş açısı ve küçük helis adımı, dişler arasında güçlü bir sürtünme oluşturarak sıkı ve kalıcı bir bağlantı sağlar. Bu özellik, onları sökülüp takılabilir ama sağlam kalması gereken bağlantılar için ideal kılar.
Ahşap, metalden çok daha yumuşak bir malzemedir ve farklı bir tutunma mekanizması gerektirir. Ağaç vidasının sivri ucu ve büyük adımlı keskin dişleri, ahşap lifleri arasına kolayca girip sıkı bir tutunma sağlayacak şekilde tasarlanmıştır.
Bağlantı Vidası Görevi
Bağlantı vidaları, iki veya daha fazla parçayı sıkıştırma kuvvetiyle bir arada tutmak için kullanılır.
Hareket Vidası Görevi
Hareket vidaları, dönme hareketini doğrusal harekete çevirerek CNC tezgahı gibi hassas konumlandırma sistemlerinde kullanılır.
Bilyalı Vida Hassasiyeti
Bilyalı vidalar (ball screw), sürtünmeyi bilyeler aracılığıyla azaltarak çok yüksek hassasiyet ve verim sağlar.
İlgili Yazılar
Çok faydalı bilgiler sonsuz teşekkürlerimi bir borç bilirim,Allah razı olsun….
Çok faydalandım teşekkür ederim sağ olun
Çok güzel bilgiler teşekkürler.