Civata nedir. Civata çeşitleri ve özellikleri

CİVATA

Bu yazımızda civata nedir ? Civata çeşitleri nelerdir. Civata çeşitlerinin özellikleri nelerdir? Konusu üzerinde duracağız. Civata nedir ? Civata;  somun kullanılarak parçaları sökülebilir şekilde birleştiren, sıkma momenti genellikle somuna uygulanan, altıgen vb  başı olan gövdesine vida dişi açılmış silindirik bağlama elemanıdır.

Civata ile vidanın farkı nedir?

Cıvatalar somun anahtarı ile sıkıldığında vidalardan çok daha kuvvetli sıkma yaparlar. Zaten ölçü olarak ta vidalardan büyüktürler.
Cıvatalar genellikle somunla birlikte sıkma yapar. Vidalar ise genellikle bir gövde üzerine vidalanır.

vida ile civatanın farkı nedir

NOT: Türk standartlarına göre her ikisinin de adı civata’dır. Yukarıda verilen ayrım genellikle piyasada kullanılan terimlerdir.

Cıvatalar ve vidalar elle yapılabilir. Ancak endüstrinin ihtiyacının bu yolla karşılamak mümkün olmaz. Ayrıca fazla işçilik, malzeme sarfiyatı elle vida üretimini çok pahalıya getirir. Bu yüzden cıvatalar ve vidalar otomatik olarak malzemesinden talaş kaldırmadan özel makinelerde yapılır. Bunun için saatte binlerce cıvata ve vida üreten özel makineler yapılmıştır.
Cıvataların hepsi aynı şartlarda kullanılmaz. Bazıları çok soğuk bazıları sıcak ortamda kullanılır. Bu şartlar altında da bağlantının güvenli kalması gerekir. Bu yüzden cıvatalar yapılırken çalışıcı ortama uygun teknik ve meteorolojik özelliklerde yapılması gerekir.

altıköşe başlı civata üç görünüş
Civatanın önden yandan, üstten, alttan ve perspektif görünüşleri

NOT : Her ne suretle olursa olsun bir cıvatanın diş açılmış kısmı sonradan pafta ile uzatılmamalıdır. çünkü cıvatalar otomatik makinelerde açılmış olduğundan dişli kısmı dip tarafı tam vida profilinde olmaz. Bu yüzden pafta dişleri kırarak açar. Dişleri kırılmış bir cıvata ile güvenli bir bağlantı yapılamaz.

Civata çeşitleri ve Özellikleri

civata çeşitleri altıköşe imbus allen
civata çeşitleri esnek imbus

Baş Biçimlerine Göre Civata çeşitleri ve özellikleri

Altı Köşe Başlı Cıvatalar

civata çeşitleri altıköşe başlı civata
Altıköşe başlı civata

Altıköşe başlı civatalar makinecilikte makine parçalarının birleştirilmesinde, inşaat sanayiinde çelik konstrüksiyonların montajında sıkça kullanılan civatalardır. İşin gerektirdiği özelliklere göre cıvataların diş şekilleri normal veya ince olarak yapılır.

civata çeşitleri altıköşe başlı civata solid çizim
Altı köşe başlı cıvatalar makine sanayinde en çok kullanılan bağlantı elemanlarıdır

Cıvatanın dişli kısmı kullanılacak yere göre belirlenir. Ve işin durumuna göre yeteri kadar diş çekilmiş olarak veya boydan boya dişli olarak yapılır.

civataların çeşitleri altıköşe başlı civata
Altıköşe başlı civatanın somunla birlikte kullanımı

Allen Cıvatalar

civata çeşitleri allen başlı civata alyan civata
Allen başlı civata

Cıvatalar başının oturacağı yerin somun anahtarı girmeyecek kadar dar olduğu hallerde veya cıvata başının dışarıda kalması istenmediği hallerde silindirik başlı gömme anahtarlı ( Allen ) cıvatalar veya yerine göre cıvataların daha küçükleri olan allen vidalar kullanılır.

Allen başlı civatalar Alyan başlı civata  olarak da anılır.

civata çeşitleri allen başlı civata makine elemanları
Allen civatalar, civata başının oturacağı yerin somun anahtarının giremeyeceği kadar küçük ya  da dar olduğu alanlarda kullanılan civatalardır.
allen başlı civata kullanımı
Allen civata , somun ve allen anahtarı

Havşa Başlı  Cıvatalar

civata çeşitleri havşa başlı civata
havşa başlı civata

Havşa başlı gömme anahtarlı cıvataların başları silindirik başlı cıvatalardan daha incedir. İnce malzemeler bağlanırken cıvata başının dışarıda kalmaması gerekiyorsa bu gibi hallerde gömme başlı vidalar kullanılır. Cıvatanın baş kısmındaki havşa cıvatanın deliğinin merkezinde sıkma yapmasını da sağlar.

Tornavida Ağızlı civatalar

civata çeşitleri tornavida ağızlı civata
tornavida ağızlı civata

Başında tornavida kanalı açılmış silindirik başlı vidalar tornavidalarla sıkılıp açılacak kadar küçük bağlantılarda kullanılır.

civata çeşitleri düz tornavida başlı civata
tornavida ağızlı civata

Saç kalınlığındaki parçalar silindirik vidalarla daha kalınca parçalar havşa başlı veya mercimek havşa başlı vidalarla bağlanır.

Yıldız Tornavida Ağızlı Civatalar

civata çeşitleri yıldız ağızlı civata
Yıldız tornavida ağızlı civata

Yıldız tornavida ağızlı vidalar aynı ölçüdeki tornavida ağızlı vidalardan daha kuvvetli sıkma yaparlar. Yıldız tornavida ağızlı vidaların en önemli faydası sıkılırken yada çözülürken ağız kısmının bozulmamasıdır.

tornavida çeşitleri yıldız başlı civata

Sıkma kuvveti tornavidanın yıldız şeklindeki ağzıyla dört kola ayrıldığından hem kuvvetli sıkma olmakta hem de ağız bozulmamaktadır. Yıldız şeklindeki tornavidalar ağızları genellikle küçük vidalara açılır.

Özel amaçlı civata çeşitleri

Otomotiv sektöründe, iş makinalarında tüm araçlarda ve sanayi makinalarında ve bağlantı gerektiren heryerde kullanılır. Kalitesine göre C35, 41Cr4 veya 42CrMo4 malzemelerden üretilir. Özel dememizin sebebi, standart civatadan farklı ölçülerde üretilmesidir.

civata çeşitleri özel amaçlı civatalar
özel amaçlı değişik civatalar

Örneğin; anma ölçüsüne göre d2 çapı büyük veya küçük olabilir. Ucunda kupilya deliği olabilir. Aynı civata üzerinde farklı yerlerde farklı hatvede diş çekilmiş olabilir

civata çeşitleri özel amaçlı civata
halka başlı civata
göz başlı civata kullanımı ve kelebek somun
Göz başlı civata ve örnek kullanımı

Göz başlı civata özel amaçlı civata kullanımına örnektir. Burada kelebek somunla birlikte örnek bir kullanım görülüyor

civata çeşitleri halka başlı civata
halka başlı civata
özel amaçlı civata çeşitleri
özel amaçlı civata çeşitleri u civata
U civata
civata çeşitleri flanşlı civata
Flanşlı civata
flanşlı civatanın teknik resmi

Flanşlı civatanın ölçüleri ifadesi teknik çizim

özel civata çeşitleri
Civataların başları ihtiyaca göre değişik şekillerde de imal edilebilmektedir.

Gövde Biçimlerine Göre Civata çeşitleri

Saplamalar ( Başsız Civatalar )

civata çeşitleri saplama
Saplama her iki tarafında diş açılmış sapsız vidaya denir.

Saplama her iki tarafında diş açılmış sapsız vidadır. Sık sökülüp takılan bağlantılarda saplama kullanılır. Saplama bir taraftan makine gövdesine sabit kalacak şekilde çok kuvvetli sıkılır. Bağlanacak parça yerine takıldıktan sonra saplamalara takılacak somunlarla sıkılır. Bağlanmış olan parçalar söküleceği zaman sadece somunlar çıkarılır. Saplama yerinde kalır. Bu yöntemle ana gövdeler üzerindeki vidaların bozulması önlenir.

Germe Civataları

dinamik zorlamalar ile (yüklemelerde) karşılaşılan ve büyük mil boylarında, örneğin biyel kollarında ve yüksek basınçlı flanş bağlantılarında kulla­nılır. Uzun, ince mil sıkılması esnasında elastiki olarak genleşir. Germe civataları bundan dolayı civata emniyetine sahip de­ğildir. Mil çapı olarak vida dişi çekirdek ça­pının yaklaşık %90’nını ihtiva eder. Bu civataların görevlerini doğru olarak yerine getir­mesi istenirse, germe civatalarının yüksek ön sıkma kuvveti ile bağlanmış olması ge­rekir

germe civatası ve örnek kullanımı
germe civatası ve örnek kullanımı

Vidalı Pimler (Setskur)

Setuskur da denir. Bütün gövde­si üstünde vida dişi olan başsız civatalardır.Bunlar esas itibariyle, miller ve akslar üstündeki, dişli çark, kasnak ve volan gibi iş parçalarının konumunu emniyete almak için kullanılır. Uçları genel olarak sertleştirilmiş­tir ve mil üstüne her türlü tespit tarzına göre farklı şekillerde biçim verilmiştir.

Setskur, bütün gövde­si üstünde vida dişi olan başsız civatalara denir.

Sac Vidaları

Sac vidaları Büyük adımlı, keskin kenarlı vida dişine sahip olan. 2,5 mm’ye kadar sacların bağlanmasında kullanılan, genellikle sertleştirilmiş sökülebilir birleştirme elemanıdır. Vidalanmaları (civatalı birleştirme­leri) sırasında, somun vida dişlerini kendi kendilerine biçimlendirirler.

Sac vidalarının en önemli özelliği büyük adımlı olmaları,dişlerinin keskin kenarlı ve uçlarının sivri olmasıdır.

Akıllı Vidalar (Matkaplı vidalar) 

Kendi yapıları bakımından sac vidalarına benzer, fakat gövde ucunda çekir­dek deliğin delinmesi için ilave olarak bir matkap ucuna sahiptir. Bu civatalar ile, delinmesi gerekli olan 10 mm kalınlığa kadar parça birleştirmeleri ya­pılabilir.

Akıllı vidalar, vida dişi bitiminde matkap ucu bulunan, delinmesi gerekli olan 10 mmye kadar olan parça birleştirmeleri yapılabilen sökülebilir birleştirme elemanlarıdır.

Ağaç vidaları

Ağaç vidası, sivri ucuna kadar devam eden bir vida dişli gövdeye sahiptir. Vida dişleri keskin kenarlı olup, büyük bir adıma sahiptir. Makina montajlı civatalar için özellikle yıldız gömme başlılar uy­gundur.

Ağaç vidaları ahşap parçaları vidalama amaçlı kullanılan, büyük adımlı,sivri dişleri ve sivri ucu olan vidalardır.

Esnek Cıvatalar

Esnek cıvatalar herhangi bir şekilde bağlantıyı eksenel yönde zorlayan kuvvetlerin tesiri ile bağlantıda meydana gelmesi muhtemel fiziki değişikliklerin kalıcı olmasını önlemek için yapılır.

Esnek cıvataların gövde çapı diş dibi çapının %10’ u kadar incelebilir. Cıvataya gelen kuvvetlerin tesiri ile inceltilmiş olan kısımdan cıvata bir miktar uzar. Kuvvet kalkınca cıvata yine eski halini alır. Bu olay cıvata malzemesinin elastikiyetinden meydana gelir. Esnek cıvataların çözülmemesi için ayrıca bir emniyet sistemine ihtiyaç yoktur. çok kuvvetli bir şekilde sıkılmış olmaları ve elastik olmaları bu sorunu ortadan kaldırır.

Gövdesi Toleranslı Cıvatalar

Büyük momentler ileten bazı makine elemanları yüzey toleranslı olarak taşlanmış özel cıvatalarla bağlanır. Ayrıca cıvataların geçtiği delikler raybalanır. (Bknz :Raybalama)

Büyük güç ileten elemanlar şayet bu şekilde hassas çatılarla bağlanamazlarsa yani cıvatanın deliği geniş olursa ilk çalışma anında cıvata aniden büyük bir kesme kuvveti ile karşılaşır. Her defasında bu tür ani kuvvetlerle kesilmeye zorlanan cıvataların ömrü kısa olur. Hiç beklemedik bir anda kesilir, sistem arızaya geçer.

İlgili Konular

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.