Çekme Kalıplarında Çekme Hızı ve Çekme Kuvveti

Çekme hızı, çekilen kabın düzgünlüğüne ve fizik­sel özelliklerine etki eder. Çekme hızı genellikle kap malzemesinin cinsine, ka­lınlığına, dişi kalıp ve zımba ucu kavis yarıçaplarına, kalıbın yağlanmasına ve benzeri etkenlerle pratik değerlere göre seçilir.

Silindirik kaplar için kap malzemesinin cinsine ve deneyler sonucu bulunan değerlere göre yukarıdaki çizelgede çekme hızları verilmiştir.

Çekme Kuvveti

Çekme kuvvetinin bulunmasında değişik formül­ler uygulanmaktadır. Ancak genelde çok farklı sonuçlar çıkmaz.

Baskı plâkasız çekme kalıplarında çekme kuvveti:
P = σ_b . π . d . T . ( D/d – C)
P : Çekme kuvveti, kg
D = Çekilecek kap malzemenin ilkel çapı, mm
d = Çekme çapı, mm
T ~ Saç malzeme kalınlığı, mm
σ_b = Saç malzemenin eğilme gerilimi, kg/mm²
C = sabit katsayı (0,6 — 0,7)

Baskı plâkasız çekme kalıplarında D/d – C =1 alındığında çekme kuvveti formülü aşağıdaki gibi yazılır.
Çekme kuvveti P = σ_b . π . d . T (kg)

Baskı plâkalı çekme kalıplarında çekme kuvveti, baskı plâkası kuvveti kadar arttırılır. Bu da aşağıdaki formülle bulunur.
P_T = P . X₁ (kg)
P_T = Toplam çekme kuvveti
X₁ = Çekme kuvveti faktörü (Aşağıdaki diyagramdan bulunur)

Aşağıda bazı malzemelerin eğilme gerilimleri verilmiştir.

Malzeme Cinsi	Eğilme Gerilimi σb (kg/mm²)
Alüminyum ve alaşımları	10 – 60
Pirinç	20 – 60
Çinko	15 – 20
Bakır	25 – 38
Bronz	48 – 72
Çelik	34 – 62
paslanmaz çelik	30 – 62
Kalay	1,5 – 2,5

Baskı plâkası kuvveti ayrıca bulunup çekme kuvvetine ilâve edilir. Bunun için Aşağıdaki çizelgeden birim yüzey baskı gerilimi bulunur ve baskı yüzey alanı ile çarpılır. Sonra çekme kuvvetine ilâve edilerek esas pres kuvveti bulunmuş olur.

Malzemenin cinsi	Yüzey basma gerilimi q (kg/mm2)
orta sertlikteki çelik ( T<0,5 )	0,25 – 0,30
Orta sertlikteki çelik ( T >0,5)	0,20 – 0,25
Pirinç	0,15 – 0,20
Alüminyum ve alaşımları	0,08 – 0,12

Bazı malzemelerin yüzey basılma gerilimleri çizelgesi (yukarıda)

Baskı kuvveti P_b = π /4 (D² – d² ) . q
P_b = Çekme kalıbında baskı plakası kuvveti
D= Çekilecek kabın ilkel çapı
d= Çekme çapı
q= Birim yüzey baskı gerilimi , kg/mm²

Çekme kuvvetine baskı plâkası kuvveti (Pb) ilâve edil­diğinde, toplam çekme kuvveti veya pres kuvveti bulunur ve aşağıdaki formülle gösterilir.

Toplam çekme kuvveti P_T = P + P_b , kg