Fiziksel büyüklükler temel büyüklükler ve türetilmiş büyüklükler olarak ikiye ayrılır: . Bunlar bir takım yöntemlerle ölçülür ve hepsinin ayrı bir birimi vardır. Bu birimler uluslararası uzlaşmalar sonucu belirlendiği için, bunlara uluslararası birimler ya da SI birimleri denir.
Temel büyüklükler
Temel büyüklükler, doğrudan ölçülüp kendi başına ifade edilebilirler. Diğer fiziksel büyüklüklerin hepsinin tanımlanması için temel oluşturan bu büyüklükler kümesi, toplam yedi büyüklükten oluşur.
| Büyüklük | Simge | Birim | Ölçü aleti |
|---|---|---|---|
| Kütle | m | kilogram (kg) | Eşit kollu terazi |
| Işık şiddeti | I | Candela (kandela) (cd) | Fotometre |
| Sıcaklık | T | Kelvin (K) | Termometre |
| Akım şiddeti | i | amper (A) | Ampermetre |
| Madde miktarı | n | mol (mol) | Hesaplanır |
| Uzunluk | l | metre (m) | Şerit metre |
| Zaman | t | saniye (s) | Kronometre |
Büyüklüklerin baş harflerine yukarıdan aşağı doğru dikkat edecek olursanız. Bunları ”KISAMUZ” şeklinde akrostişleyebileceğimizi görürüz.
Açııklama: Akrostiş’ ya da Türkçe söylemiyle ilkleme, bir şiirde dizelerin ilk harflerinin yukarıdan aşağıya doğru sıralandığında anlamlı bir sözcük meydana getirmesidir.
Türetilmiş büyüklükler
Türetilmiş büyüklükler temel büyüklüklerin birbirine oranlanmasıyla veya diğer türetilmiş büyüklüklerin birbirine oranlanmasıyla ifade edilir.
| Büyüklük | Simge | Birim |
|---|---|---|
| Alan | A | (m2) |
| Hacim | V | (m3) |
| Özkütle | d | (kg/m3) |
| Hız | v | (m/s) |
| İvme | a | (m/s2) |
| Kuvvet | F | Newton (N) |
| İş / Enerji /Isı | W / E /Q | Joule ( J ) |
| Güç | P | Watt (W) |
| Elektrik yükü | q | Coulomb (C) |
| Büyüklük | Simge | Birim |
|---|---|---|
| Elektrik alan | E | (N/C) |
| Elektrik potansiyel | V | Volt (V) |
| Direnç | R | Ohm (Ω) |
| Sığa | C | Farad (F) |
| Momentum | p | (kgm/s) |
| Tork | τ | (Nm) |
| Basınç | P | Pascal ya da (N/m2) |
| Manyetik alan | B | Tesla (T) |
Temel Büyüklük ve Türetilmiş Büyüklük Farkı
Temel büyüklük ve türetilmiş büyüklük arasındaki fark: temel büyüklüğün kendi başına ifade edilebilmesi. Türetilmiş büyüklüğün ise temel büyüklüklerin ya da türetilmiş büyüklüklerin birbirine oranlanması (çarpma-bölme vb) yoluyla bulunmasıdır.
Bir büyüklük, iki büyüklüğün birbirine oranlanmasıyla bulunuyorsa türetilmiştir.
Örneğin: Özkütle = Kütle/Hacim (kg/m3)
Başka bir örnek: Hız=Yol/zaman (m/s)
Bir başka örnek olarak Ağırlık’ta türetilmiş büyüklüktür. Ağırlık = Kütle x Yerçekimi ivmesi
Temel Büyüklükler ve Türetilmiş Büyüklükler Mini Test
TEMEL BÜYÜKLÜKLER VE TÜRETİLMİŞ BÜYÜKLÜKLER - BİRİMLER KONULU MİNİ TEST