Fiziksel büyüklükler temel büyüklükler ve türetilmiş büyüklükler olarak ikiye ayrılır: . Bunlar bir takım yöntemlerle ölçülür ve hepsinin ayrı bir birimi vardır. Bu birimler uluslararası uzlaşmalar sonucu belirlendiği için, bunlara uluslararası birimler ya da SI birimleri denir.
Temel büyüklükler
Temel büyüklükler, doğrudan ölçülüp kendi başına ifade edilebilirler. Diğer fiziksel büyüklüklerin hepsinin tanımlanması için temel oluşturan bu büyüklükler kümesi, toplam yedi büyüklükten oluşur.
| Büyüklük | Simge | Birim | Ölçü aleti |
|---|---|---|---|
| Kütle | m | kilogram (kg) | Eşit kollu terazi |
| Işık şiddeti | I | Candela (kandela) (cd) | Fotometre |
| Sıcaklık | T | Kelvin (K) | Termometre |
| Akım şiddeti | i | amper (A) | Ampermetre |
| Madde miktarı | n | mol (mol) | Hesaplanır |
| Uzunluk | l | metre (m) | Şerit metre |
| Zaman | t | saniye (s) | Kronometre |
Büyüklüklerin baş harflerine yukarıdan aşağı doğru dikkat edecek olursanız. Bunları ”KISAMUZ” şeklinde akrostişleyebileceğimizi görürüz.
Açııklama: Akrostiş’ ya da Türkçe söylemiyle ilkleme, bir şiirde dizelerin ilk harflerinin yukarıdan aşağıya doğru sıralandığında anlamlı bir sözcük meydana getirmesidir.
Türetilmiş büyüklükler
Türetilmiş büyüklükler temel büyüklüklerin birbirine oranlanmasıyla veya diğer türetilmiş büyüklüklerin birbirine oranlanmasıyla ifade edilir.
| Büyüklük | Simge | Birim |
|---|---|---|
| Alan | A | (m2) |
| Hacim | V | (m3) |
| Özkütle | d | (kg/m3) |
| Hız | v | (m/s) |
| İvme | a | (m/s2) |
| Kuvvet | F | Newton (N) |
| İş / Enerji /Isı | W / E /Q | Joule ( J ) |
| Güç | P | Watt (W) |
| Elektrik yükü | q | Coulomb (C) |
| Büyüklük | Simge | Birim |
|---|---|---|
| Elektrik alan | E | (N/C) |
| Elektrik potansiyel | V | Volt (V) |
| Direnç | R | Ohm (Ω) |
| Sığa | C | Farad (F) |
| Momentum | p | (kgm/s) |
| Tork | τ | (Nm) |
| Basınç | P | Pascal ya da (N/m2) |
| Manyetik alan | B | Tesla (T) |
SI Temel Büyüklük Sayısı
Uluslararası Birim Sistemi (SI), uzunluk, kütle, zaman gibi toplam 7 temel büyüklük tanımlar.
Türetilmiş Büyüklük Örneği
Hız, ivme ve kuvvet gibi büyüklükler, temel büyüklüklerin matematiksel işlemleriyle türetilir.
Birim Tutarlılığı
Fizik hesaplamalarında birimlerin tutarlı kullanılması, sonuçların doğruluğu için temel büyüklük-türetilmiş büyüklük ayrımını önemli kılar.
Temel Büyüklük ve Türetilmiş Büyüklük Farkı
Temel büyüklük ve türetilmiş büyüklük arasındaki fark: temel büyüklüğün kendi başına ifade edilebilmesi. Türetilmiş büyüklüğün ise temel büyüklüklerin ya da türetilmiş büyüklüklerin birbirine oranlanması (çarpma-bölme vb) yoluyla bulunmasıdır.
Bir büyüklük, iki büyüklüğün birbirine oranlanmasıyla bulunuyorsa türetilmiştir.
Örneğin: Özkütle = Kütle/Hacim (kg/m3)
Başka bir örnek: Hız=Yol/zaman (m/s)
Bir başka örnek olarak Ağırlık’ta türetilmiş büyüklüktür. Ağırlık = Kütle x Yerçekimi ivmesi
Temel Büyüklükler ve Türetilmiş Büyüklükler Mini Test
Konuyla İlgili Sorular
Fizikteki diğer tüm büyüklükler (hız, kuvvet, basınç gibi), bu yedi temel büyüklüğün çeşitli şekillerde birbirine oranlanması veya çarpılmasıyla elde edilebilir. Bu yüzden az sayıda temel birim, sonsuz sayıda türetilmiş büyüklüğü tanımlamaya yeter.
Mol, bir maddedeki tanecik (atom, molekül) sayısını ifade eder ve bu sayı doğrudan gözlemlenemeyecek kadar büyüktür. Bu yüzden mol, kütle gibi ölçülebilir başka büyüklüklerden hesaplama yoluyla bulunur.
İlgili Yazılar
Bileşen Kuvvetlerin bulunması 
Cisim ve Sistem Nedir? 
Kuvvetler Sisteminde Bileşke kuvvetin bulunması 
SI Birim Sistemi Nedir? Temel ve Türetilmiş Birimler 
Bileşke kuvvet nasıl hesaplanır. Bileşke kuvvet hesaplama 
Moment Nedir. Nasıl Hesaplanır? Moment Konu Anlatımı 
Basit Makineler Mekanik Dersi Temel Konular