Kasnaklar ve Kasnakların Kısımları

Kayış ile miller arasında kuvvet iletmek için kullanılan silindirik makina parçalarına Kasnak denir. Türk Standardlarına göre bir kasnak, üç ana kısımdan oluşur:

Kasnakların Kısımları

İspit

Kasnağın kayışa değen çevre kısmına, (İspit) denir.

(Türk Standardları oluşmadan önce kasnağın ispit kısmına, “Kasnağın çemberi” veya “Kasnağın jantı” denirdi.)
Kasnağın ispiti, güc iletiminde kullanılacak kayışın biçimine (Dik kesitine) göre değişir.

Düz kayış kullanan kasnakların ispiti:

Düz kayış kullanan kasnaklarda, özellikle harekete geçiş sırasında kayış atabilir.Bunu önleyebilmek için, düz kayış kullanan kasnakların ispiti bombeli veya kenarlı olarak yapılır.

(Kasnak ispitindeki bombeyi; kasnağı, eksenine dikey olarak bakmakla görebiliriz. Bu bombenin (r) yarıçapı normalden az olursa, kayış genişliği fazla büküleceğinden, ömürü kısalır. Kasnağın çevre hızı (20 M./San.) den fazla İse ispit, mutlaka bombeli olarak yapılmalıdır.

Kasnakların kullanıldığı alanlar geniştir. Onlara, kayışlarla hareket ve güç iletiminin söz konusu olduğu her yerde rastlayabiliriz.

V-Kayış kullanan kasnakların ispiti:

V-kayış kullanan kasnakların ispit kısmına, kayışın dik kesiti biçiminde yuvalar yapılır.
 
Yuvanın derinliği, kayışın kalınlığından fazla olmalı ve kayış gerilince, yuvanın dip kısmına değmemelidir. Yuvanın yan yüzeyleri pürüzlü olmamalıdır. Çünkü kayış ile iletimde daima kayma olur ve kayışın pürüzlü yüzeyde kaymasıyla, kayış  çabuk eskir.

Yuvarlak kayış kullanan kasnakların ispiti:

Aşağıdaki şekilde yuvarlak kayış kullanan bir kasnağın, ispit kısmına açılan yuva görülüyor. Kayış, yuvasında sıkışmamalıdır. Kayışın çapına (d1), yuvanın çapına da (d2) dersek; aradaki bağıntıyı şöyle yazabiliriz : d2 = d1 + 0,15 • d1

Gövde

Büyük çaplı kasnakların gövdesi kollu ve küçüklerinki kolsuz veya başka bir deyimle; dolu olur.
Kasnağın ispitini, göbek kısmıyla birleştiren parçalara, (Kasnağın kolları) denir.
Kasnak kollarının dik kesitleri, çok çeşitlidir.

Kasnak kollarının dik kesitleri (yukarıda)
(C; E ve F) ile gösterilenler, fazla direnç isteyen ve büyük çaplı kasnaklarda kullanılır.

Kasnak kol tipleri. Kasnak kollarının biçimi, üç şekilde yapılır (Yukarıda). Bunlardan A ile gösterilen düz kol çok kullanılır.
Dökme demir kasnaklarda, dökümden sonra kasnak üzerinde gerilmeler oluşur. Bunun nedeni; kalınlık farkından dolayı kasnak kollarının, kasnağa ait ispit ve göbekten daha sonra soğumasındandır. Bu gerilmeler (Özellikle, büyük çaplı kasnaklarda), kasnağın çarpılmasına ve hattâ; düz kollu olanlarda, kolların kopmasına bile neden olabilir.
Döküm sonrası gerilmelerin zararsız duruma getirilebilmesi için kollar, (B) deki gibi eğri veya (C) deki gibi, S biçiminde yapılmalıdır.(yukarıdaki resim)

Kasnak kollarını bu türlü yapmakla, kolların esnekliği sağlanmaktadır. Döküm sonrası gerilmeler etkilerini zamanla yitirir. Bu nedenle; çok hassas olması gereken kasnakları, dökümden sonra en az üç ay bekleterek işlenmelidir. Böylece kasnak işlenmeden önce çarpılacağı kadar çarpılır ve işlendikten sonra biçim değiştirmez.

Göbek

Kasnağın takılacağı mile geçen, halka biçimindeki orta kısmına, kasnak göbeği denir.

Kasnaklar hareketi iletecekleri millere genellikle kamalarla bağlanırlar.Bunun için eğim kama yuvasında olacaksa, yuvanın üst kısmı 1 : 100; eğimli olarak hazırlanır.

Milin, kasnakla birleştirilecek kısmı silindirik veya (1 : 20) konikliğinde, konik olarak torna edilir. Konik millerde kama ve çektirme vidası ile bir somun, birleştirmeyi tamamlar.
Döküm ile elde edilen kasnakların kalıplanmasını kolaylaştırabilmek için, kasnak gövdesinin göbekle birleştiği çevre kısmının her iki yanı, (1 : 50 … 1 : 30) koniklikte, kasnak modeli konik olarak hazırlanır.
Kasnakların, (G) et kalınlığını ve (L) göbek genişliğini, aşağıdaki formüllerle hesaplayabiliriz:
En az : G1 = 0,3 d + 10
En fazla : G2 = 0,5 d + 10
En az : L1= 1,2 d
En fazla : L2 = 1,5 d
önemli: Yukarıdaki, (G) göbek et kalınlıklarını veren formüllerde, milin geçeceği delik çapı olan (d) nin birimi, milimetre olacaktır.