İki milin flanşlarla birleştirilerek milden mile hareket iletimi amaçlanmış ( flanşlar yeşil ve mavi renkle gösterilmiştir.)

Flanşlar millere kama ve civata-somun yardımıyla tutturulmuş. Birbirlerine tutunmaları ise dişi ve erkek yapıyla sağlanmış. Yeşil olan girintili, mavi olan çıkıntılı yapıda.

Kademeli mile (Mil 2) kama ile monte edilmiş ve bilezikle(sarı) kısıtlanmış dişli çark (turuncu) mevcut.

Örnekte, önce geçme cinsine göre tolerans nitelikle­ri belirlenmiş ve her niteliğe denk düşen alt ve üst sapmalar detay resimlerde, rakamsal olarak yerine yazılmıştır.

• Flanş 1 – Mil 1 = İnce alıştırma tutuk geçme (H7/k6)
• Flanş 1 – Flanş 2 = (flanşlar dişi ve erkekli) Orta alıştırma serbest geçme (H8/cJ10)
• Flanş 1 kama kanalı genişliği = P9 (TS 147’ye göre)
• Flanş 2 – Mil 2 = İnce alıştırma çakma geçme (H7/m6)
• Flanş 2 ve dişli kama kanalı genişliği = P9 (TS 147’ye göre)
• Dişli – Mil 2 = lnce alıştırma sıkı geçme (H7/n6)
• Mildeki kama kanalları genişliği = P9 (TS 147’ye göre)
• Ara bilezik – Mil 2 = (Sarı renkle gösterilen) Kaba alıştırma kaba geçme-1 (H11/h11)

Örnek 2 – Yataklanmış Mile Bağlı Kasnak Montaj Resmi

Yataklanmış bir kademeli mile montajlanmış bir kayış kasnağı. Montajda kullanılan parçalar: Rulman, Yağ keçesi, rondela, altıköşe somun, civata, taçlı somun, gupilya, kama.

• Kapak – Gövde =
  Orta alıştırma Serbest geçme (H8 / d10)
• Kapak – Rulman =
  K7 (Rulman kataloğundan)
• Mil – Rulman =
  k6 (Rulman kataloğundan)
• Yağ keçesi yuvası =
  H7 (Yağ keçesi kataloğundan)
• Kasnak – Mil =
  İnce alıştırma tutuk geçme (H7 / k6)
• Kasnak – kama kanalı genişliği =
  Js9 (TS 147’ye göre)
• Mil kama kanalı genişliği = N9 (TS 147‘ye göre)

The post Ölçü Toleransları – Açıklamalı Örnek Resimler appeared first on Makine Eğitimi.

Teknik Resimde kavramalar (KAPLİNLER)

Çözülmeyen kavrama teknik resimleri

Flanşlı kavrama yapım resmi (yukarıda). Flanşlı kavrama, en basit çözülmeyen kavrama tipidir. Şekil ve ölçüleri DİN 116’da standartlandırılmıştır. Dökme demirden yapılan bu kavramalar mile preste, ısıtılarak veya kama ile takılırlar. Kavramayı oluşturan parçalar birbirine cıvatalar yardımıyla birleştirilir.

Yukarıdaki şekilde bir zarflı kavramanın resmi verilmektedir. Bu tür kavramalar DİN 115’te standartlandırılmıştır. Dökme demirden oluşan iki zarf cıvatalarla birleşerek kavramayı oluşturur.

Oynak kavrama teknik resimleri

Oynak kavramalardan elastik kavramanın resmi yukarıda verilmekte­dir. (Sağdaki ise periflex kavrama) Bu tür kavramalar, mil eksenleri arasındaki küçük kaçıklıkların yol açtığı etkileri yok ederek sistemin vuruntusuz ve sessiz çalışmasını sağlarlar.

Oynak kavramalardan olan dişli kavramalar, Elastik kavramalardan sonra kullanım alanı en yaygın olan kavramalardır., iki tarafında üzerine diş açılmış kaplin parçaları ile, iç kısmına ayni ölçülerde diş açılmış birleştirme parçasından oluşmuştur, iki taraftaki parçalara açılan dişlerin üzerileri bombeli yapılarak açısal kaçıklıkları karşılaması sağlanır.

Dişli Kavrama yapım resmi (yukarıda)

Çözülebilir Kavramaların teknik resmi

Tırnaklı kavrama teknik resmi (yukarıda)

Sürtünmeli kavramaların teknik resimleri

Sürtünmeli kavramalardan, konik kavrama teknik resmi (Yukarıda)

Hidrolik kavrama teknik resmi

Hidrolik kavrama (yukarıda)

The post Teknik resimde Kavramalar ve Kavrama Çizimleri appeared first on Makine Eğitimi.

Makine elemanları denilince akla gelen parçalardan biri de kavramalardır. Bu yayınımızı kavramalar, kavramaların kullanıldığı yerler ve kavramaların çeşitleri konularına ayırdık.

Kavrama nedir ? : Kavramalar ,aynı eksen üzerindeki milleri birbirine sıkı, hareketli, esnek veya çözülebilir şekilde kuvvet ve hareket iletimine aracılık yapan, milleri birleştiren makine elemanlarıdır.

Kavramaların kullanıldığı yerler

Motor mili durdurulmadan diğer milin istenildiği anda durdurulması, döndürülmesi kavramalı birleşmeler vasıtası ile olur. kavramaların en çok kullanıldığı alanlar ise taşıtlarda debriyaj vasıtası ile arka tekerlek hareketlerinin durdurulması ve kavratılmasıdır.

Motorlu taşıtlarda kullanılan bir debriyaj kavramasının pedal ile kontrolü. Bu kavrama normalde yay kuvveti ile bağlanmış bir kavramadır. Sürücü pedala basarak çözülmeyi gerçekleştirir. Burada, pedal kuvvetini azaltmak için hidrolik silindirler kullanılmıştır

Döndüreni durdurmadan ve dönüş yönünü değiştirmeden uygun bir kombinasyonla döndürülene enerji akışını kesmek, ya da dönüş yönünü değiştirmek. Bu tür sistemlere genel olarak tornistan mekanizmaları denir.

Tek döndüren eleman (örnek olarak tek dizel motoru) ile sistemin birbirinden farklı bölümlerine hareket iletmek, istenildiğinde kesmek. (Örnek olarak hareket edebilen, döner kuleli kepçeli vinçler)

Kavramaların dengeli çalışması önemlidir. Dengesiz çalışması halinde mil uçlarını bozarlar. Randımansız çalışırlar.

Yukarıdaki şekilde  manuel vites transmisyon sisteminde kavramanın kullanılışı verilmektedir.

Kavramalar, Standart mil çaplarına uygun ölçüde hazır bulunabilir. Kavramaların kullanıldığı yerler değişiklik gösterse de milden mile hareket iletiminin söz konusu  olduğu her yerde kavramaları görebiliriz dersek yanlış olmaz.

Kavramaların özellikleri

Çözülebilen-bağlanabilen kavramalarla frenler arasında temel prensip olarak bir fark yoktur. Kavramalar ile iki farklı bölümü aynı hıza getirmek amaçlanırken frenlerde dönen tarafı dönmeyen tarafın hızına getirmek yani durdurmak istenir. Birçok fren ve kavrama arasında büyük benzerlik vardır

Kavrama çeşitleri

Kavramaların sınıflandırılması aşağıdaki gibi yapılabilir:

kavramaları genel olarak yapısına göre  ve kumanda tipine göre ayrı ayrı çeşitlendirebiliriz.

SIKI KAVRAMALAR

Bir milden diğer bir mile hareket iletirken çözülmeyen kavramalardır.

Bilezikli kavrama

Dış kısımları konik iki yarım kovan biçiminde olup, miller uç uca getirilerek birleştirilir. Bu iki yarım kovanı tutmak için kovanların dışına iki taraftan bilezikler geçirilerek kavrama sıkılmış olur. Takılıp sökülmeleri kolay olduğu için yaygın kullanılır. Nemli yerlerde tercih edilir.

Kovanlı kavrama:

Kama yuvası açılmış iki mil uç uca getirilerek üzerine kovan ge çirilir. Burunlu eğimli kamalar çakılarak sabitleştirilir. İki taraftan koruyucu saç parçalan takılır.

Manşonlu Kavrama

Çanak biçimli iki parçadan yapılan, manşonlu kavrama denilen bu tür kavramada miller uç uca getirilerek manşonlar takılır. Civata ve somunlarla sıkılır. Kazalan önlemek için çevresine yuvarlak saç geçirilir.

Flanşlı kavramalar:

çevresinde civata delikleri bulunan plâka biçimindeki flanşlar, sıcak olarak veya hidrolik geçme ile mil uçlarına takılırlar. Flanşlar arasına merkezleme amacıyla iki parçalı bilezikler yerleştirilerek civata ve somunlarla sıkma işlemi yapılır. Sızdırmazlığın önemli olduğu yerlerde araya contalar takılır.

Sellers kavraması:

Bu çeşit kavramada iki konik kovan, bir silindirin içinde üç uzun civata ile çektirilerek miller uç uça getirilir. Civatalar kovanların ve silindirin içinden geçtikleri için kavrama parçaları dönmesi engellenir.

Sellers kavramada koniklik 1 : 10 ila 1 : 20 dir.

Alın kavraması:

Kavrama parçalarının alın kısımlarına vida dişine benzer dişler açılarak içi boş millerin kavratılmasmda kullanılır. Kavrama parçaları birbirine yaklaştırılarak kavramalar kenetlenir.

Hidrolik ok kavraması:

Hidrolik sıkma yöntemleriyle yapılan bu kavramada önce millerin dış çapma, dış kısmı konik (1) gömlek geçirilir. Sonra (2) numaralı kovan geçirilerek (3) somun vidalanır. Daha sonra (4) pompaları vasıtası ile kovan ile gömlek arasına vizkozitesi 3 Engler olan sıvı yağ 50°C de basılır. Sıvı yağ kavramanın ucundan çıkınca (5) nolu pompadan (6) bölmesine yağ gönderilir. Gönderilen yağın basıncı ile itilen kovan, gömleğin konik yüzeyine sıkıştırılmaya çalışılır.

HAREKETLİ KAVRAMALAR

Genleşmeli kavrama:

Bazı durumlarda miller ısı etkisinde çalışırlar. Isınan mil ekseni boyunca 1 m boyda 100 °C de 1,1 mm uzayacağından genleşmeli kavrama çeşidi ile buna müsaade edilir. Parmak biçimindeki girinti ve çıkıntılı olarak yapılan bu kavramada uzama payı bırakılır.

Oldham kavraması

kavrama çeşitleri- oldham kavrama

Miller arasında bir açıklık söz konusu olduğu zamanlarda kullanılır. iki kavrama parçası arasına birbirine dik açıda tırnaklı disk parçası yerleştirilerek bu açıklık giderilir.

Kardan kavraması

Millerin bir açı altında hareket etmeleri gerektiği durumlarda (örneğin taşıtların şaft mili uçlarında) kullanılır.

Bu açı 5°-7° civarındadır. Kardan kavraması iki çatal göbek ve bir de artı biçiminde istavrozdan meydana gelir. Mil uçlarına takılan çatal göbekler, istavroz aracılığı ile birbirine bağlanırlar.

kardan kavramanın çalışma sistemi animasyon

Kardan kavramanın yapısı ise yukarıda görünen animasyonda biraz daha anlaşılır gözükmektedir.

Mafsallı kavrama

Kardan kavramalarının 5°-7° gibi sınırlı açılarda hareket etmesi nedeniyle, daha büyük açılarda ve değişmeyen açılarda hareket istendiği anlarda mafsallı kavramalar kullanılır. Makaralar, dişli çarklar… vb. gibi elemanlar kullanılabilir.

Mafsallı kavramalarda iki mil (a) açısı ile çalıştığında sabit hız düzlemi (bilyalar) a/2 kadar durumda çalışabilmektedir.

ESNEK KAVRAMALAR

Makineler çalışırken çeşitli darbe ve vuruntulara, sistemdeki mon taj hatalarına karşı esnekliği sağlamak maksadı ile düşünülen esnek kavramalar, esnek gereçlerden (deri, yay, lastik..) yapılarak hareket leri düzenli iletmeye yararlar. Bunlar:

Periflex kavraması

Teknolojide geniş kullanma alanı bulunan bu kavramalar, bezli kauçuktan yapılan bir çember, bilezikler yardımı ile flanşlara bağlanır.

kavramaların çeşitleri periflex kavraması kesit gösterim. Bu kavramalarla genel olarak 8 mm boyuna, 5 mm enine 3-5° civarında da açısal hareketler emniyetle karşılanır.

Üzerine gelebilen momentleri elastik oluşlar medeniyle fevkalade karşılarlar. Merkezleme güçlüğü çekilen yerlerde lamelli veya elektromagnetik kavramalarla beraber kullanıldığında iyi sonuç verir.

Elastik bilezikli kavrama

Millerin ucuna takılan flanşların deliklerine elastik bilezikler yerleştirilerek iki flanş, civata, perno gibi elemanlarla birbirine çektirilerek bağlanır. Millere gelen dik ve eksenel kuvvetleri, vuruntu ve darbeleri yok etmeye elverişlidirler.

Bibby kavraması

İki milin ucuna kama ile takılan flanşların çevresine kanallar açılmış ve bu kanalların içerisine dikdörtgen kesitli kıvrılmış yaylar takılarak kavrama geliştirilmiştir. Yaylar, kaliteli yay çeliklerinden yapılır. Darbeli çalışmalarda emniyetle kullanılırlar.

Voith – Mourer kavraması

Şekilde görülen (1) ve (2) numaralı flanşların içerisine kıvrılmış (3) numaralı yayların dizilmesi ile oluşturulur. 2-3 mm boyuna oynamaya, l°-2° de açısal oynama ve hareketlere kadar elverişli çalışırlar.

Serbest elastik ara parçalı kavrama

Şekilde görülen (1) ve (2) numaralı flanşların arasına elastikiyet sağlayan (3) numaralı kauçuk, lastik gibi parçalar yerleştirilerek yapı lan bu kavramada elastik parçalar çıkıntı veya pim vasıtası ile tutulur.

ÇÖZÜLEBİLİR KAVRAMALAR

Lamelli kavrama

Çok sayıda sürtünme yüzeyi oluşturarak elde edilen kavrama türüdür. Çok sayıda sürtünme yüzeyi, (lameller) sürtünme kuvvetini artırmak içindir. Merkezleme güçlüğü çekilen yerlerde elektromanyetik kavramalarla beraber kullanılarak iyi sonuç verir.

Hidrolik lamelli kavrama

Basınçlı yağ ile kumanda edilen bu kavramaların geniş kullanma alanı vardır. Şekilde görülen dört yönlü valf (4) ile (a) borusuna basınçlı yağ verildiğinde, (b) borusundaki yağ tankına (d) borusundan geri döner. Böylece silindirin (aı) boşluğuna basınçlı yağ dolarken (bı) boşluğundaki yağ boşalır. Neticede kavramanın biri kapanırken biri açılır. Basınçlı yağ (b) borusundan gönderilirse yukarıda anlatılanın tersi olur. Açılıp kapanma neticesinde kavrama olayı meydana gelir.

Sürtünmeli kavrama

Sürtünmeli kavrama, Mil uçlarına takılan sürtünme yüzeyli disk biçimindeki parçalarla, sürtünme kuvveti oluşturarak birleşmeyi sağlayan, hareketi diğer mile ileten kavrama şeklidir.

Çeviren mildeki disk, diğer mildeki disk’e bastırıldığında, yüzey lerine sürtünmesi ile hareket iletimi sağlanmış olur. Sürtünmeli kavramalar için kullanılan sürtünme malzemeleri için Bknz : Kavramalarda kullanılan sürtünme malzemeleri

Tırnaklı kavrama

Tırnak biçimindeki flanşlar, mil uçlarına takılarak bir milden diğer mile hareket iletilmiş olur. (1) numaralı kol ok yönünde bastırıldığında kavrama sağlanmış olur. Aksi yönde çekildiğinde kavrama birbirinden ayrılır.

Pnömatik kavrama

Hava ile kumanda edilen kavrama türüdür. Milin ortasındaki delikten gelen basınçlı hava (a) parçasını lamellere doğru bastırarak kavrama gerçekleşmiş olur. Hava boşaltılınca (a) parçasındaki yaylı civatalar kavramayı çözerek (a) parçasını yerine getirir ve kavrama nakli durdurulmuş olur.

Pnömatik sürtünmeli kavrama

Hava ile kumanda edilen bu kavramada, milin ortasındaki delik ten gelen basınçlı hava (5) nolu borudan girerek (3) nolu hava yastı ğını şişirerek (1) nolu tambura bastırır. Böylelikle diğer mile hareket iletilmiş olur. Şekil: 4.64

Hidrodinamik kavrama

Barajlardaki su türbinlerinde, gemilerde, taşıt motoru vites kutu larında. .. vs. geniş kullanma alanı olan bu tip kavramalar, hidrolik prensiplerle  çalışmaktadır. Taşıt motorlarında başlıca mahzur olan “çevirme momenti iletilemeyen ölü nokta” nın rahat atlatılmasına büyük yardımcıdırlar.

Türbinli kavrama da denilen bu kavramaların üstün yönleri vardır.

1. Tatlı ve vuruntusuz çalışır.
2. Düzgün hızlanır.
3. Fazla yüklemeye karşı dayanıklıdır.
4. Uzun ömürlüdür.
5. İş mili dursa bile, motor çalışmaya devam eder.

1. Döndüren mil 2. Pompa 3. Türbin çarkı 4. Yağ miktarı ayarı 5. Yağın türbine girişi 6. Oynak kavrama 7. Döndürülen mil 8. Yağ soğutucu 9. Pompa 10. Depo 11. Depoya yağın dönüşü.

Otomatik kavrama

Kumanda edilmeden kendi kendilerine kavrama yapan ve çözülebilen kavrama çeşididir. Mil dönerken santrüfüj kuvvetin etkisiyle çeviren  mildeki yaylı balatalar, hız yükselince açılarak karşı  mildeki iç çeperlere sürtünerek hareket diğer mile iletilmiş olur.

Otomatik emniyet kavramaları da denilen bu kavrama sisteminde taşıtlarda fren yapma ile yaylı balatalar açılarak tekerleklere sürtünerek fren yapılmış olur.

Elektromanyetik kavrama

Kavrama yaptırılacak iki parça arasında elektrik akımıyla magnetik bir alan oluşturarak açılıp kapatılan kavramalardır. Uzaktan kumanda edilebilirler. Çok çabuk açılıp kapatılması gereken yerlerde sık kullanılır, (haddeler, saç makaslan, vinç, pres, vargel; asansörlerde, otomatik çalışan tezgahlarda) Akım sarfiyatı azdır.

The post Kavramalar ve Kavrama Çeşitleri appeared first on Makine Eğitimi.

Mekanik kumandalı kavramalar

İki sürtünme yüzeyli mekanik kumandalı kavrama.

Motorlu araçlarda kullanılan debriyaj kavramasının pedal ile kontrolü. Yay kuvveti ile bağlanmış bir kavramadır. Sürücü pedala basarsa  çözülme gerçekleşir. Pedal kuvvetini azaltmak için hidrolik silindirler kullanılmıştır.

lamelli kavramada kavrama çözülmüş (solda) ve bağlanmış (sağda) halleri

Mekanik kumandalı kavramalara örnek olarak conax kavramasını da gösterebiliriz

Mekanik kumandalı bir kavrama (Conax kavraması) 1 numara ile gösterilen sürtünme elemanlarından 6 adet bulunmaktadır. 5 numara ile gösterilen 3 adet manivela kolu yay işlevi de yapar.

Mekanik kumandalı kavramalara elle kumanda edebilmek için basit bir sistem

Hidrolik kumandalı kavramalar

Pistonu dönen türden bir hidrolik kumandalı kavramanın çalışma prensibi. Mil ucundan dönen sisteme aktarılan basınçlı yağ 1 numara ile gösterilen boşluğa girer ve 2 numara ile gösterilen halka şeklindeki pistonu eksen yönünde iterek lamel paketini sıkıştırır. Yağ basıncı kalktığında 3 numara ile gösterilen yaylar pistonu geriye iter ve çözülme gerçekleşir.

Pistonu dönmeyen türden hidrolik kumandalı lamelli kavramaya bir örnek.

Pistonu dönen türden hidrolik kumandalı kavramalar için mile basınçlı yağ aktarmak amacı ile kullanılabilecek çözümlere bir örnek. Şekildeki konstrüksiyonda üç ayrı yağ girişi mümkündür. Bunlardan ikisi iki adet kavramaya kumanda etmek için, diğeri ise lamel paketlerini soğutmak ve
yağlamak amacı ile kullanılır. Sistemde sızdırmazlık için O-ringler kullanılmıştır. Sızabilecek bir miktar yağ şekilde görülen ince delikten makinanın kapalı bölümüne akar.

Bir özel dişli kutusunda dişli çark ile mil arasında döndürme momenti bağı için kullanılan pistonu dönen türden bir hidrolik kumandalı kavrama.

Bir özel dişli kutusunda dişli çark ile mil arasında döndürme momenti bağı için kullanılan çiftli pistonu dönen türden bir hidrolik kumandalı kavrama. Hangi kavrama bağlanırsa, buna irtibatlı dişli çifti moment aktarmaktadır

Pnömatik kumandalı kavramalar

Pnömatik kumandalı bir kavramanın mil ve üzerindeki V kayışı kasnağı arasındaki kullanılışı

Basınçlı hava ile devreye giren (bağlanan) türden bir kavrama. Büyük momentler için yapılmıştır. Mil ucuna takılır. Pnömatik piston yerine aynı işi yapan takviyeli elastomerden özel şekilli bir balon kullanılmıştır. Çözülme işlevini şekilde bir adedi görülen yaylar gerçekleştirir. Pistonu dönen bir kavramadır. Yanda ise kavramanın kesitinin perspektif görünüşü verilmiştir.

Bir önceki kavramaya benzer ancak elastomer balonu dışa yerleştirilmiş bir pnömatik kumandalı kavrama (Airflex kavraması)

The post Kumanda tipine göre kavrama çeşitleri appeared first on Makine Eğitimi.

Kavramalarda kullanılan sürtünme malzemeleri deyince aklımıza ilk olarak sinter bronz malzeme gelir.
Peki Sinter bronz nedir ?

Sinter Bronz (Balata)

Cam elyafının, bir bağlayıcı reçine ile karıştırılması, preslenmesi ve pişirilmesi ile elde edilen, metalik olmayan sürtünme malzemesidir. Bu malzeme Türkiye’de yanlış olarak “balata” adı ile anılır. Yani balatanın malzemesi nedir ? Balata neyden yapılır ? gibi soruların cevabı burada. 

Sinter bronz oldukça uzun bir süredir yağlı ortamlarda çalışan kavrama ve frenlerde en fazla kullanılan sürtünme malzemesidir.

Çeliğe karşı çelik de geçmişte oldukça fazla kullanılan bir malzemedir. Yağlı ortamlarda çalışan birçok lamelli kavramada bu çift kullanılmıştır. Günümüzde yerini büyük ölçüde sinter bronz malzemeye terk etmiştir.

Yapısında bir miktar metal bulunan özel seramik esaslı sürtünme malzemeleri de geliştirilmiş ve son yıllarda bazı kavramalarda kullanım alanı bulmuştur.

Kavramalarda henüz uygulama alanı bulunmasa da preslenmiş karbon ya da karbongrafit karışımları da uçak ya da yarış otomobilleri frenlerinde sürtünme malzemesi olarak kullanılmaktadır.

Sürtünme malzemeleri

Kağıt esaslı malzemeden lameller (desenlendirilmiş)

kavramalarda kullanılan sürtünme malzemeleri ısıya dayanıklı olmalıdır. Şekilde Isıya mukavim malzemeden yapılmış lameller

Organik esaslı fiber lameller

Kavramanın boyutlarının küçük kalması için bu malzeme çiftinden büyük sürtünme katsayısı beklenir.

• Aynı şekilde yüksek temas basınçlarında çalışabilmelidir.

• Sürtünme katsayısının kayma hızından ve basınçtan etkilenmemesi diğer bir istektir. • Devreye girme sırasında temas yüzeyinde ve kavramanın bütününde oluşan sıcaklıklardan fazla etkilenmeme, yüksek bir aşınma direnci ve ısıyı iyi iletme gibi istekler de sıralanabilir.

• Bu isteklerin tamamını iyi bir şekilde karşılayan malzeme çifti henüz söz konusu değildir.

kavramalarda kullanılan sürtünme malzemelerinin özellikleri tablosu

The post Kavramalarda kullanılan Sürtünme Malzemeleri appeared first on Makine Eğitimi.