Torna tezgahının haftalık, aylık ve yıllık periyodik bakımı yapılmalıdır. Torna tezgahının bakımında, donanımların ve aksesuarların çalışırlığı kontrol edilir. Tornanın temizliği yapılır. Kayıt ve kızakların, yağlaması yapılır. Torna tezgahının bakımı denilince akla şunlar gelmelidir:
- Torna tezgahının Yağlanması
- Tornanın Temizliği
- Kayıt ve Kızakların Bakımı
- Tornanın Yardımcı Parça ve Aparatlarının Düzenli Tutulması
Torna Tezgâhının Yağlanması
Torna tezgâhlarında yağlanması gereken en önemli bölgeler; dişli kutuları, yataklar, muylular, kayıtlar ve benzeri hareketli kısımlardır. Tornanın tipine ve özelliğine göre yağlamayı sağlayan donanımlar, çeşitli sistemlerden oluşur. Başlıca yağlama sistemleri şunlardır:
Elle yağlama
Elde kullanılan yağdanlıklar ile makine üzerinde bulunan haznelere (yağlama deliklerine) yağ dökülerek veya basarak yapılır. Tornalarda elle yağlamanın çok kullanıldığı kısımlar kayıt ve kızaklardır. Eğer, yağlama işleminde gres yağı kullanılacak ise, gres pompası ile nipelden yağ basılır. Nipel (gresör), yağ deliğinin ağzına takılı olduğundan basılan gresi, yağlanacak bölgeye aktarır.
Elle yağlama işlemlerinde, tam bir yağlama gerçekleşmez; yani sıvı sürtünmeli yağlama oluşmaz.
Otomatik yağlama:
Basınçsız veya basınçlı sistemlerle yapılır. Yağlamanın etkisi; basınçsız sitemde az, basınçlı sistemde çoktur.
Otomatik basınçsız yağlama
Dönen makine parçaları üzerine takılan yağ bileziği, keçesi vb. elemanlarla yağın emilmesi/saçılması (alınması/savrulması) şeklinde kendi kendine yapılan yağlamadır.
Tornanın devir hız kutusuna, gösterge seviyesine kadar yağ doldurulduktan sonra tezgâh çalıştırıldığında dişliler, yağı saçarak otomatik basınçsız yağlamayı oluşturur.
Otomatik basınçlı yağlama
Elle veya otomatik basınçsız yağlamada etki az olduğundan, yağ, istenilen yerlere kadar ulaşmaz. Bu nedenle yağın istenilen noktalara kadar ulaşması, basınç etkisiyle sağlanır. Tornada otomatik basınçtı yağlama, depodan bir pompa ile alınan yağın, ince borularla gerekli yerlere (fener mili yatakları, dişliler, ayıt ve kızaklar gibi) basılması şeklinde olur.
Yağlamanın önemi
Bir makinenin verimli ve uzun ömürlü çalışması, yağlamanın tam olarak yapılıp yapılmamasına bağlıdır. Yağlamanın önemi, sağladığı yararlar yönünden şöyle örneklenebilir:
- Sürtünmeyi azaltır.
- Isınmayı azaltır.
- Parçaların ömrünü uzatır.
- Parçaları korozyondan korur.
- Parçaların hareketini kolaylaştırır.
- Enerji tasarrufu sağlar.
Torna Tezgahının Yağlanmasında Dikkat Edilmesi Gerekenler
Tornanin ömrünü ve verimini artırmak yönünden yağlama, büyük önem taşır. Yağlamanın gereğince oluşması için şu hususlara dikkat edilmelidir:
- Tezgâhın hız kutularındaki yağ miktarı, seviye göstergesinden kontrol edilir. Tezgâh durduğunda yağ seviyesi, göstergenin altına düşmemelidir.
- Devir hız kutusundaki yağ azaldığında, tamamlanmalıdır.
- Tezgâha konulacak yağın, kendi kataloğunda belirtilen türden olmasına dikkat edilmelidir.
- Yağın eskiyip eskimediğine bakılmalıdır’ Kullanılan yağ, zamanla kirlenip koyulaşarak eskimeye başlar; yağ, görevini yapamayacağından değiştirmelidir.
- Yağı tamamlama veya değiştirme işlemini yaparken, dişli kutusunun içerisine yabancı cisim ve madde kaçmamasına dikkat edilmelidir.
- Yağlama donanımının kontrolü, tezgâhın özelliği göz önüne alınarak eksiksiz yapılmalıdır.
- Tezgâhta elle yağlama için yapılmış olan yağ deliklerinin tıkalı olup olmadığı kontrol edilerek; tıkalı yerler varsa açılmalıdır.
- Gerek yağlama donanımı kontrolü, gerekse yağlama işlemleri, periyodik (belli zaman aralıkları ile) yapılmalıdır.
Tornanın Temizliği
Tornanın verimliliği yönünden temizliği tam olmalıdır. Özellikle kayıt ve kızakların temizliği dikkat ister.
Tornada kayıt ve kızak yüzeylerinin, fener mili eksenine paralel olması önemlidir. Yüzeylerin bakımı iyi yapılmazsa, zamanla şekil bozukluğuna uğrar. Kayıt ve kızak yüzeylerindeki şekil bozulmaları, tezgâhın tornalama kalitesine (işin ölçü tamlığına, yüzey pürüzlülüğüne, geometrik niteliğine…} yansır.
Kayıt ve Kızakların Bakımı
- Tornanın temizliği, günlük ve haftalık bakımlar şeklinde yapılmalıdır.
- İşin bırakılmasından sonra, tezgâhtaki talaşlar özenle temizlenmelidir.
- Kayıt ve kızaklar arasında sıkışabilen talaşlar da temizlenmelidir.
- Soğutma suyu artıklarının pas yapmamasına dikkat edilmelidir.
- Temizlenen yüzeylerde bir yağ filmi oluşturulmalıdır.
Tornanın Yardımcı Parça ve Aparatlarının Düzenli Tutulması
Tornanın yardımcı parça (ayna, punta vb.) ve aparatlarının (tırtıl makarası, konik çekme aparatı vb.) düzeninde şu hususlara dikkat edilmelidir:
- Aynalar, dolaplarında düzenli ve dengeli bir şekilde korunmalıdır.
- Ayna ile ayaklarının temiz ve bakımlı olması sağlanmalıdır.
- Torna üzerindeki aletler, düzenli olmalıdır.
- Puntanın ucu, temiz ve yağlanmış olmalıdır.
- Gezer punta boşta iken, tornanın sağ tarafında, gevşek durumda tutulmalıdır.
- Aparatlar özel kutularında korunmalıdır.