Freze Çakısı Türüne Göre Neden Farklı Bağlama Yöntemi Kullanılır?

Freze çakıları biçim, sap yapısı ve boyut açısından oldukça çeşitlidir. Küçük çaplı ve saplı bir parmak freze ile büyük çaplı, delik göbekli bir alın freze çakısının aynı yöntemle bağlanması mümkün değildir. Bu nedenle çakının yapısına uygun dört farklı bağlama yöntemi kullanılır: pens takımı, adaptör, malafa ve doğrudan bağlama.

Pens Takımı (Pens Tertibatı) ile Bağlama

Silindirik saplı freze çakıları, pens takımı aracılığıyla tezgaha bağlanır. Bu yöntemde önce çakının sap çapına uygun bir pens seçilir, ardından çakı pens takımıyla birlikte fener mili konisine takılır.

Pens takımının avantajı, farklı sap çaplarındaki çakıların aynı sistemle hızlı ve hassas şekilde bağlanabilmesidir. Bu nedenle özellikle küçük ve orta çaplı parmak frezelerde en çok tercih edilen yöntemdir.

Penslerin kullanımına ait detaylı bilgi için aşağıdaki yazıyı inceleyebilirsiniz.

İlgili Yazı Parmak Freze Çakılarının Penslerle Bağlanması

Pens takımının kullanımı. Parmak freze çakısını penslerle bağlama. Pens adaptörü – pens tertibatı nedir. Ne işe yarar. Nasıl kullanılır.

Yazıyı İncele →

Adaptör ile Bağlama

Alın freze çakılarının bağlanmasında kısa malafa veya adaptör kullanılır. Bu yöntemde çakı kamalı olarak takılır ve alın yüzeyinden özel bir cıvata ile sıkılır. Çakının bağlandığı adaptör, fener miline bir çektirme çubuğu yardımıyla takılır.

Adaptör yöntemi, özellikle geniş yüzeylerin işlendiği alın frezeleme işlemlerinde tercih edilir, çünkü çakıyı fener miline daha kısa ve daha rijit bir mesafeden bağlar.

Malafa ile Bağlama

Delikli gövdeye sahip çakılar, tezgahın yatay başlığına bir malafa aracılığıyla bağlanır. Malafa seçilirken, freze çakısının delik çapına uygun olmasına özellikle dikkat edilmelidir. Yanlış ölçüde bir malafa, çakının merkezden kaymasına ve işleme sırasında ciddi titreşime yol açabilir.

Malafa ile çakı bağlanırken izlenmesi gereken sıra şöyledir:

1. Malafa yuvasına yerleştirilir ve arka taraftan malafa koniği, fener mili ucundan, çektirme çubuğu ile çektirilerek sıkılır.
2. Malafanın üzerindeki kama yuvasına uygun kama yerleştirilir ve Freze çakısı, malafaya kesme yönüne uygun şekilde takılır. Kesici takım, üzerindeki yuvaya oturan kama sayesinde serbest dairesel hareket yapamaz. Artık malafa ile birlikte hareket etmek zorundadır.
3. Kesici takımın her iki tarafta ortalanması için malafa üzerine bilezikler takılır. Son olarak, malafanın yataklanabilmesi için kovan takılır.
4. Her şey hazır. Artık malafa yataklanabilir durumdadır.
5. Başlık yatağı, kovanı ortalayacak şekilde yerleştirilip sıkılır.
6. Malafa somunu, yeterli sıkma kuvveti alabilmesi için, tezgah düşük devirdeyken sıkılır.

Malafadan çakı sökülürken ise sıra tam tersine işler:

1. Malafa somunu gevşetilip yatak sökülür.
2. Malafa somunu tamamen çıkarılarak çakı alınır, bilezikler yerine geri takılır.
3. Çektirme çubuğunun somunu, tezgah yine düşük devirdeyken gevşetilir.
4. Malafa sol elle tutulurken çektirme çubuğunun arkasına hafifçe vurularak gevşeyen malafa dışarı alınır.

Bu son adımda dikkat edilmesi gereken kritik bir nokta vardır:
malafa sökülürken sarkmaması veya aniden düşmemesi sağlanmalıdır. Malafa sol elle desteklenmeden çektirme çubuğuna vurulması, hem malafanın hem de operatörün elinin zarar görmesine yol açabilecek yaygın bir hatadır.

Doğrudan Bağlama

Çok büyük çaplı alın freze çakılarında, eksenel kuvvetin oluşturduğu eğilme etkisini azaltmak amacıyla doğrudan bağlama tercih edilir. Çakının delik yapısına göre iki farklı doğrudan bağlama şekli vardır.

Çakı konik delikli ise doğrudan fener mili ucunun dış koniğine takılır ve özel bir somunun çektirme çubuğuyla çekilmesiyle sabitlenir. Çakı silindirik delikli ise cıvatalı tip bir fener milinin ucuna takılır. Doğrudan bağlama, malafa veya adaptöre kıyasla çakı ile fener mili arasındaki mesafeyi en aza indirdiği için özellikle büyük ve ağır çakılarda titreşimi belirgin şekilde azaltır.

Çakı Söküp Takarken Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

Bağlama yöntemi ne olursa olsun, çakı söküp takma işleminde geçerli olan bazı ortak kurallar vardır. Söküp takma işlemini kolaylaştırmak için tezgah en küçük devire ayarlanmalıdır.

Çakıyı elle tutarken kesici dişlere karşı her zaman dikkatli olunmalıdır, çünkü keskin ağızlar hafif bir temasta bile kesik oluşturabilir. Son olarak çakılar, uygun çaplı malafalarla boşluksuz şekilde takılmalıdır, çünkü en ufak bir boşluk bile işleme sırasında salgıya ve yüzey hatasına dönüşür.

Çakıların Güvenli Bağlanmasının Önemi

Güvenli bağlama açısından, çakıya etki eden kuvvetlerin dengede olması gerekir. Özellikle helis oluklu freze çakıları, kesme sırasında oluşan eksenel kuvvetlerin etkisiyle malafa üzerinde kaymaya çalışır.

Bu sorunun çözümü, çakıların çift olarak bağlanmasıdır. İki çakı yan yana bağlandığında, oluşan eksenel kuvvetler birbirini dengeler ve aynı zamanda çakıları malafaya karşı daha sıkı bastırır. Bu basit ama etkili yöntem, özellikle uzun süreli ve yüksek talaşlı frezeleme işlemlerinde çakı kaymasını önlemenin pratik bir yoludur.

İlgili Videolar

PENSLER VE TEZGAHA BAĞLAMA 14 DAKİKA. METİN YILMAZ

Mounting of cutter on milling machine | milling cutter | Arbor

Beginner Milling Tool Guide

Sonuç

Freze çakısının doğru bağlanması, işleme kalitesini ve iş güvenliğini doğrudan etkileyen bir adımdır. Pens takımı küçük saplı çakılar için, adaptör alın frezeleri için, malafa delikli gövdeli çakılar için, doğrudan bağlama ise büyük çaplı ve ağır çakılar için en uygun çözümü sunar. Bu yöntemlerin her birinde söküp takma sırasına ve boşluksuz sıkmaya dikkat etmek, hem çakının hem de tezgahın ömrünü uzatır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bir freze tezgahının uzun yıllar hassasiyetini koruyarak çalışabilmesi, büyük ölçüde düzenli bakıma bağlıdır. İhmal edilen bir bakım, yalnızca tezgahın ömrünü kısaltmakla kalmaz, aynı zamanda üretilen parçaların kalitesini de düşürür.

Freze Bakımının Önemi ve Gerekliliği

Bir freze tezgahının bakımına özen gösterilmesinin birkaç temel nedeni vardır. Düzenli bakım, öncelikle tezgahın kullanım ömrünü uzatır. Bakımı yapılan bir tezgahta üretilen işlerin kalitesi de yükselir, çünkü kayıt ve kızaklardaki hassasiyet korunur. Bunlara ek olarak, düzenli bakım iş güvenliğini de artırır, çünkü aşınmış veya yağlanmamış parçaların yol açabileceği ani arızalar önlenmiş olur.

Bakımlı bir tezgahta çalışmanın etkisi yalnızca teknik değildir. Düzenli bakılan bir makinede çalışan kişinin morali ve isteği de olumlu yönde etkilenir. Tezgahın güvenilir çalıştığını bilen bir operatör, işine daha yüksek bir verimle odaklanabilir. Zamanla bu durum, atölyedeki genel çalışma disiplinine de yansır.

Periyodik Bakımların Sınıflandırılması

Freze tezgahlarında periyodik bakım, sıklığına göre üç ana gruba ayrılır.

Günlük bakım: Çalışma sonunda tezgah üzerindeki toz, kir, talaş ve soğutma sıvısı artıkları temizlenir. Bu, en basit ama en sık ihmal edilen bakım adımıdır.

Haftalık bakım: Günlük temizliğin ardından, tezgahın kayıt ve kızakları yağlanır. Bu adım, hareketli yüzeylerin sürtünmeden kaynaklanan aşınmasını yavaşlatır.

Dönemlik bakım: Tezgah daha kapsamlı bir şekilde ele alınır, tüm kısımlar ve parçalar tek tek gözden geçirilir. Gerekli görülen parçalar sökülerek onarımı yapılır.

Bu üç seviyeli yaklaşım, küçük bir aksaklığın büyük bir arızaya dönüşmeden fark edilmesini sağlar. Günlük temizliği atlayan bir atölyenin, dönemlik bakımda çok daha fazla sorunla karşılaşması sık rastlanan bir durumdur.

Frezede Yağlamanın Önemi ve Çalışma Prensibi

Bir freze tezgahının verimli çalışması, büyük ölçüde yağlama sisteminin düzgün işlemesine bağlıdır. Yağlama aksadığında, sürtünme ve buna bağlı ısınma, bazı bölgelerde aşırı sıkılığa, bazı bölgelerde ise boşluklara yol açarak tezgahın çalışma düzenini bozar.

Etkili bir yağlama, tezgahta genellikle basınçlı pompa sistemiyle sağlanır. Bu sistemde pompa, yağı kalın bir emme borusundan çeker ve ince basınç boruları aracılığıyla yataklar, miller, muylular ve dişliler gibi kritik noktalara basınçla gönderir. Böylece tezgahın her hareketli noktasına yeterli yağ ulaşmış olur.

[Görsel önerisi: Freze tezgahının basınçlı yağlama donanımını gösteren, pompa, emme borusu, basınç boruları ve yağ deposunu içeren şematik çizim]

Yardımcı Parçaların Düzenli Tutulması ve Korunması

Freze tezgahının yardımcı parçaları da bakım kadar dikkat gerektirir. Tezgahın aparatları, uygun dolaplarda düzenli olarak saklanmalıdır. Sık kullanılan el takımları tezgahın yanında erişilebilir şekilde tutulurken, daha az kullanılan takımlar kapalı bir alanda korunmalıdır. Ağır yardımcı parçalar ise raflarda dengeli bir şekilde yerleştirilmelidir, aksi halde hem düşme riski oluşur hem de raf sistemine zarar verebilir.

Freze Malafasının Düzeni ve Korunması

Malafalar, freze tezgahının en kritik parçalarından biridir ve bu nedenle özel bir dikkat gerektirir. Malafaların düşey konumda saklanması gerekir, çünkü yatay konumda bekletilen bir malafa, zamanla kendi ağırlığı nedeniyle eğrilme eğilimi gösterir. Bu eğrilme, gözle fark edilmesi zor ama işleme hassasiyetini doğrudan etkileyen bir sorundur.

Malafalar, üzerlerindeki bilezik ve kovanlarla birlikte düzenli bir şekilde saklanmalı, herhangi bir yere çarptırılmamalı veya düşürülmemelidir. Küçük bir darbe bile malafanın merkezleme hassasiyetini bozabilir.

Kayıt ve Kızakların Temizliği

Tezgahın hassasiyetini doğrudan etkileyen bir diğer unsur, kayıt ve kızakların temizliğidir. Kayıt ve kızaklar arasında biriken talaşlar tam olarak temizlenmelidir, çünkü bu artıklar hareketli yüzeylerde çizik veya aşınmaya yol açabilir.

Tabla, araba ve konsol hareket ettirilerek, kayıtların içinde gizli kalmış yabancı maddelerin de ortaya çıkarılması sağlanmalıdır. Son olarak, kayıt ve kızaklar iyi yağlanmalı ve varsa boşluklar giderilmelidir.

Sonuç

Freze tezgahının bakımı, tek seferlik bir işlem değil, günlük, haftalık ve dönemlik adımlardan oluşan sürekli bir alışkanlıktır. Yağlama sisteminin düzgün çalışması, malafanın doğru saklanması, yardımcı parçaların düzenli tutulması ve kayıt-kızakların temiz kalması, hem tezgahın ömrünü uzatır hem de üretilen işlerin kalitesini korur. Bu adımları bir rutine dönüştürmek, uzun vadede hem zaman hem de maliyet açısından büyük fayda sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Makineyi Çalıştırmadan Önce Alınması Gereken Önlemler

Bir freze tezgahını devreye almadan önce yapılan kontroller, sonrasında karşılaşılabilecek pek çok sorunun önüne geçer. Deneyimli bir operatör için bile bu kontrolleri her seferinde tekrar etmek bir alışkanlık haline gelmelidir.

Frezede Karşılaşılabilecek Kazalar ve Alınacak Önlemler

Freze tezgahında en sık karşılaşılan kaza türleri, çoğunlukla dönen çakı ile temas veya kontrolsüz hareketlerden kaynaklanır.

Dönen çakı, iş elbisesinin bir ucunu yakalayabileceğinden, eller herhangi bir nedenle çakının çevresinde dolaştırılmamalıdır. Bu basit ama kritik kural, atölyelerde en sık tekrarlanan uyarılardan biridir.

Tabla üzerinde bırakılan boştaki aletler, tezgah hareket ettikçe kayarak düşebilir veya çalışma alanına karışabilir. Bu nedenle kullanılmayan alet ve gereçlerin tabladan uzaklaştırılması gerekir.

Otomatik ilerleme sırasında oluşabilecek çarpmalara karşı da sürekli kontrollü olmak gerekir. Otomatik ilerleme, elle yapılan ilerlemeye göre daha az anlık müdahale imkânı sunduğu için özellikle dikkat gerektirir.

Aynı yönlü frezeleme yapılırken, çakının işe dalma eğilimi ayrı bir risk oluşturur. Bu yöntemde tabla boşluğunun alınmış olması ve ilerlemenin kontrollü verilmesi, çakının parçayı beklenmedik şekilde çekmesini önler.

İşin Sağlam Bağlanmasının Önemi

İş parçasının tablaya doğru şekilde bağlanması, hem ölçü kalitesini hem de güvenliği doğrudan etkiler. Bağlama sırasında dikkat edilmesi gereken noktalar şöyle özetlenebilir:

• Yapılacak işe uygun nitelikte bir bağlama aracı seçilmelidir.
• İş parçası, işleme sırasında titreşim yapmayacak şekilde sıkıca bağlanmalıdır.
• Büyük iş parçaları, tablaya dengeli bir şekilde ve doğrudan bağlanmalıdır.
• İş parçaları, talaş payı ve marka çizgisine göre gereğinden yüksek olmayacak şekilde bağlanmalıdır.

Bu kurallara uyulmadığında en sık karşılaşılan sorun, işleme sırasında oluşan titreşimin hem yüzey kalitesini bozması hem de parçanın yerinden oynayarak tehlikeli bir duruma yol açmasıdır.

Freze Çakısının Sağlam Bağlanması

İş parçası kadar, çakının kendisinin de doğru bağlanması güvenlik açısından kritiktir. Bu konuda dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:

• Freze çakısı, çapına uygun bir malafaya takılmalıdır.
• Çakı, doğru yönde ve sağlam şekilde bağlanmalıdır.
• Çakının fener miline mümkün olduğunca yakın konumlandırılması, malafanın esnemesini azaltır.
• Geniş yüzeylerin işlenmesinde, dengeli ve titreşimsiz çalışması nedeniyle alın freze çakıları tercih edilmelidir.

Alın freze çakısının doğrudan fener miline veya dik başlığa takılması, malafa üzerinden yapılan bağlantıya kıyasla daha az salgı ile çalışmasını sağlar. Bu da hem yüzey kalitesini artırır hem de çakının erken aşınmasını önler.

Frezede Çıkan Talaştan Korunma Yolları

İşleme sırasında sıçrayan talaşlar, gözde ve ciltte yaralanmalara, hatta yanıklara neden olabilir. Talaş miktarı işin gereği fazlaysa, tezgah durdurularak ara temizlik yapılması daha güvenli bir seçenektir.

Talaştan korunmak için şu noktalara dikkat edilmelidir:

• Çıkan talaşlar asla üflenerek temizlenmemelidir, çünkü bu hareket talaşın göze kaçmasına neden olabilir.
• Tezgahın özel koruyucuları kullanılmalı ve talaşların sıçrayarak göze gelmesi engellenmelidir.
• Tezgah çalışırken kesiciye yakın temizlik veya benzeri işlemler kesinlikle yapılmamalıdır.

İlgili Videolar

CNC FREZE

DERS 19:FREZE TEZGAHLARI VE FREZECİLİK

ÜNİVERSAL KALIPÇI FREZE TEZGAHI EĞİTİMİ

Milling Machine Safety

Machine Shop Safety Video – Part 1

Safety Awareness in the Machine Shop

Sonuç

Freze tezgahında güvenli çalışmak, tek bir kurala değil, çalıştırma öncesi kontrollerden iş ve çakı bağlama tekniklerine, talaştan korunma alışkanlıklarına kadar birbirini tamamlayan bir dizi önleme dikkat etmeyi gerektirir. Bu kuralları düzenli bir alışkanlık haline getirmek, hem operatörün güvenliğini korur hem de üretilen parçaların kalitesini artırır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kesme Hızı – Devir Sayısı Hesaplayıcı

Aşağıdaki araçta önce Tornalama ya da Frezeleme modunu seçin, ardından işlediğiniz malzemeyi listeden seçerek kesme hızı için otomatik bir öneri alın (isterseniz Vc değerini elle de değiştirebilirsiniz). Takım malzemesini (HSS veya karbür) seçtiğinizde öneri buna göre güncellenir. Çap ve ilerleme değerlerini girdiğinizde devir sayısı ve ilerleme hızı anında hesaplanır, gösterge iğnesi ve dönen simge de görsel olarak hızı yansıtır.

İlgili Tablolar

Kesme Hızı ve Devir Sayısı Nedir?

Kesme hızı (Vc), kesici ucun iş parçası yüzeyine göre birim zamanda kat ettiği mesafedir ve dakikada metre (m/dak) cinsinden ifade edilir. Bu değer, işlenen malzemeye ve takım malzemesine (HSS ya da karbür) göre değişir — her malzemenin, takımı hızlıca aşındırmadan verimli kesim yapılabilecek bir kesme hızı aralığı vardır. Devir sayısı (n) ise tezgahın mil veya takımın dakikada kaç tur attığını gösterir (dev/dak) ve kesme hızından, iş parçası ya da takım çapı kullanılarak hesaplanır.

Devir Sayısı Nasıl Hesaplanır?

Devir sayısı n = (1000 × Vc) / (π × D) formülüyle hesaplanır. Burada Vc kesme hızını (m/dak), D ise iş parçası (torna için) ya da takım (freze için) çapını (mm) ifade eder. Örneğin 30 mm çapında bir iş parçasını 25 m/dak kesme hızıyla tornalamak istiyorsak: n = (1000 × 25) / (π × 30) ≈ 265 dev/dak bulunur.

İlerleme hızı (Vf) ise devir sayısı bulunduktan sonra hesaplanır. Torna işlemlerinde Vf = f × n (f: devir başına ilerleme, mm/dev), freze işlemlerinde ise Vf = fz × z × n formülü kullanılır — burada fz diş başına ilerlemeyi, z ise takımın diş sayısını temsil eder. İlerleme hızı, tezgahın iş parçası boyunca ne kadar hızlı hareket edeceğini belirler ve doğrudan işleme süresini etkiler.

Kesme Hızı Neden Önemlidir?

• Takım ömrü: gereğinden yüksek kesme hızı, kesici ucu hızla aşındırır ve sık takım değişimine yol açar.
• Yüzey kalitesi: uygun olmayan devir sayısı, iş parçası yüzeyinde titreşim izleri veya pürüzlülük bırakabilir.
• Verimlilik: çok düşük bir kesme hızı, üretim süresini gereksiz yere uzatır ve maliyeti artırır.
• İş güvenliği: aşırı devirde çalışan bir takım, kırılma ve fırlama riskini artırabilir.

Torna ile Freze Arasındaki Fark

Torna işleminde iş parçası döner, kesici takım sabit kalır; çap değeri iş parçasına aittir. Freze işleminde ise tam tersi olur — takım döner, iş parçası genellikle sabittir; bu kez çap değeri takımın kendisine aittir. Bu fark, formüldeki D değerinin ne anlama geldiğini değiştirir, bu yüzden aşağıdaki hesaplayıcıda iki ayrı sekme (Tornalama / Frezeleme) bulunur ve freze modunda ayrıca takımın diş sayısı (z) de sorulur.

Sıkça Sorulan Sorular

Doğru devir sayısını ve ilerleme hızını bulmak, torna ve freze operasyonlarında hem kaliteli hem de verimli bir işleme sürecinin temelidir. Yukarıdaki hesaplayıcıyı kullanarak kendi iş parçanız için hızlıca referans bir değer elde edebilir, ardından tezgahınızın gerçek kapasitesine göre ince ayar yapabilirsiniz.

Düşey Freze Tezgahı

Bu tezgâhlarda frezelerin bağlandığı mil ekseni tezgâh tablasına dik konumdadır.

Freze çakısının ekseni dik durumda olmak üzere parçalar işlene­bildiği gibi, başlık istenilen herhangi bir açıya döndürülerekte işlemek mümkündür.

Bu tezgâhların tablası sabit eksen doğrultusunda olup sağa ve sola döndürülerek açı vermek mümkün değildir.

Üniversal freze tezgahı

Freze Tezgâhlarından daha çok istifade edebilmek, çeşitli iş­ lemlerde kullanabilmek amacıyla Yatay ve Düşey Freze Tezgâhlarının birleşti­rilmiş şekilleridir.

Dolayısıyla daha kullanışlı tezgâhlar meydana getirilmiştir.

Tezgâh tablasını freze miline göre 45° dere­ceye kadar sağa ve sola döndürmek mümkündür. Dolayısıyla çeşitli Helis Kanal­ları istenilen yönde el ile veya otomatik ilerleme yardımı ile işlemek, tezgâhın en önemli özelliklerindedir. Ayrıca Divizör, Punta, Dik ve Üniversal Başlıklar, Vargel başlığı v.b. (ve benzeri) yardımcı parçaları ile tezgâh donatıldığında bütündüzlem yüzeyler, çeşitli kanallar, delikler ve delik içindeki işlem gerektiren kı­sımlar, eğik yüzeylerle. Yatay ve Düşey frezenin işlemlerinin tamamını veya bir kısmını frezelemek mümkündür

Kalıpçı Freze Tezgahı

Kopya Freze Tezgahı

Kopya frezelerinin diğer frezelerden farkı, talaş kaldırma iş­lemini “Mastar” adı verilen şablona göre yapmasıdır. Dolayısı ile yapılacak işin, belirli bir oran dahilinde küçültülerek ucuz malzemeden mastarı veya şab­lonu hazırlanır. Hazırlanan mastar veya şablon kalıbını tezgâh tablasında özel bir “ İzleyici Uç” veya “ Elektronik Göz” denilen uçla izlenerek kopya edilme­sidir. Tezgâhın yapısında izleyici uç, pim veya benzeri araçla, yapılacak iş par­çası ve şablon birbirine uygun konumda tablaya bağlanmışlardır. Pim ve freze çakısı tezgâhın iki ayrı miline tespit edilmişlerdir.

Burada freze çakısı, pimin mastar veya şablon üzerinde izlediği doğrusal ve eğrisel yolların benzerini kopya ederek, aynısını iş parçası üzerinde, işleye­rek çıkarır. Endüstride kalıp yapımında, küçük ve şekli düzgün olmayan çeşitli işleri imalâtı için özellikle bu tezgâhlardan yararlanılır.

Cnc Freze Tezgahı

Bu tezgâhlar, veri işleme ve değerlendirme kaabiliyetine sahip gelişmiş tezgahlardır. Parça tezgaha bağlanır ve parçanın referans noktaları prob denilen hassas bir alıcı uç vasıtasıyla tezgaha tanımlanır. (parça sıfırlama) Böylece tezgah işlenecek parçanın ham ebadını ve tezgahtaki konumunu anlamış olur. 

Ardından parçayı işlemek için önceden hazırlanmış program, veri giriş ekranından (kontrol paneli), ya da hafıza kartı, RS232 ara kablosu gibi yöntemlerle tezgaha girilir. Tezgah girilen programı yorumlayarak (hangi kesici takımı, hangi sırayla, hangi hızda nereye ve ne zaman göndereceği gibi) ve girilen programdaki görevleri eksiksiz uygulayarak  parçayı işler.

Cnc freze tezgahları, dik işlem tezgahları diye de bilinirler. hareket doğrultusu kaabiliyetlerinin gelişmişliğine göre 3 eksenli, 5 eksenli 7 eksenli gibi tipleri vardır.

Konuyla İlgili Sorular

Freze tezgâhları; düz ve açılı yüzeylerin işlenmesi, kanal açma, düz ve dairesel olarak bölüntüler yapma(dişli çark açma) vb. amaçlar için kullanılır.

Freze Tezgahının kısımları

Freze tezgahının kısımları, Ana kısımlar, başlıklar ve aksesuarlar olarak üç ayrı alanda incelenebilir.

Freze tezgahının ana kısımları

Gövde: Tezgâhın  dişli   kutularını  taşıyan  ve  çelik  dökümden  yapılan ana elemanıdır. Darbelere karşı dayanıklıdır ve esnemez. Bazı freze tezgâhlarının gövdesinden başka, başlığında da  dişli  kutusu vardır.

Konsol: Aşağı ve yukarı hareket edebilen ve üzerinde arabayı taşıyan kısımdır. 

Araba: Konsol üzerinde kayıt kızak  sistemiyle  üzerinde  bulunan  tabla ile beraber enine ilerleme hareketi yapar.

Tabla:Üzerinde bağlama işlemlerinin yapılabilmesi için T-kanallar açılmış, düzlem yüzeyli kısımdır. Boyuna hareket edebilen tabla, alt  tarafındaki  kırlangıç  kuyruğu kanalı ile  arabaya  kızaklandırılmıştır.

Freze tezgahında tabla , araba ve konsolun hareket eksenleri ve çevirme volanları (yukarıda)

Freze tezgahlarında çevirme kollarında (volanlar) hassas ilerlemeler için mikrometrik bilezikler bulunur.

Başlıklar

Freze tezgahı başlıkları Freze çakılarının hareket konumlarını düzenleyen kısımlardır.

Freze tezgahı aksesuarları

Malafalar

Malafa, Freze çakılarını tezgâha bağlayan ve döndürerek  talaş  kaldırmasını sağlayan bilezikli millere denir. Yatay ve düşey başlıklar için uzun ve kısa malafalar vardır.

Modül freze çakısı bağlanmış bir uzun malafa

Freze tezgahında kesici takımların malafaya bağlanması video (yukarıda)

Divizör ve karşılık puntası

 Freze  tezgâhında  iş parçalarına eşit veya eşit olmayan adımda  doğrusal veya  çevresel  bölme  yapmak  için kullanılan üniversal bölme aygıtlarına divizör denir. Freze tezgâhlarında, düzgün  silindirik  iş  parçaları  ile alın yüzeylerinde punta deliği bulunan kısa ve uzun millerin bağlanması, divizör ve punta arasında yapılır.

Döner tabla

 İşin  gereğine  göre  kullanılabilecek yatay ve düşey tipleri mevcuttur. Tabla kısmına parçaların bağlanabilmesi için üzerinde “T” kanallar bulunur. Döner tablalar, kalıp oyma, iç ve  dış  yüzeylerin  çevresel  frezelenmesinde, kam  çevre  veya yüzeylerinin markalanarak işlenmesi ile büyük çaplı iç ve dıştan düz dişlilerin açılmasında kullanılırlar.

Mengeneler

Düz  parçalar genellikle  mengeneler yardımıyla  bağlanır.  Özellikle   90° dik olması gereken iş parçaları,  mengeneler   yardımıyla   konumlarına  göre bağlanırlar. Ayrıca açılı mengenelerde, istenilen açı değeri kadar çevrilerek eğik  yüzeylerin  işlenmesi mümkündür.

Detay bilgi için BKNZ: Mengene Çeşitleri Konu Anlatımı

Bağlama pabuçları

Mengeneler ile bağlanamayacak kadar büyük ve farklı biçimde  olan iş parçaları, pabuçlar yardımıyla bağlanır.

Konuyla İlgili Sorular

Döner Tablalar

Döner tabla ne işe yarar? Döner tablalar genel olarak, iç ve dış yüzeylerin çevresel  frezelenmesinde, kamların çevre veya yüzeylerinin markalanarak işlenmesi ile büyük çaplı içten ve dıştan çalışan düz dişlilerin açılmasında kullanılırlar Döner tablaların, İşin gereğine göre yatay ve düşey tipleri mevcuttur..

Yatay döner tabla

Düşey döner tabla

Freze tezgahında döner tablaya ayna bağlayarak işleme

Civata ve Pabuçlar

Freze tezgahı aksesuarları arasında sıkça kullanılan parçalardır. Mengenelerle bağlanamayacak kadar büyük ve farklı  biçimde olan iş parçaları cıvata ve  pabuçlarla  bağlanır.  Farklı  büyüklük ve şekillerde   üretilen  bu   aparatlar,  parçaların güvenli ve kolay bağlanmasını sağlar.

Civatalar

Freze tezgâh tablasında bulunan T- kanallarına uygun ölçülerde yapılmış baş kısmı bulunan bir vida ve somundan ibarettir. T-kanalına giren vida başı  kanal içinde dönmeyecek şekilde ve büyüklükte yapılır. Diğer adı da ”T somun” dur.

T somun ve saplamanın birlikte kullanımı

Sıkma Pabuçları (Bağlama pabucu) ve Altlıkları

Mengenelere sığmayacak büyüklükte, geometrik veya geometrik şekillerde olmayan iş parçalarının, cıvata ve  somun  ile  sıkılmasında  kullanılan  parçalardır. Çeşitli şekil ve ölçülerde imal edilirler. Ortalarından cıvatanın  geçmesi için  delinir  veya  sıkma  ve sökme sırasında pratiklik olması bakımından kanal biçiminde boşaltılır.

Sıkma pabuçları freze tezgahı aksesuarları arasında en çok kullanılanlardandır.

T somun, saplama altlık ve bağlama pabucu ile iş parçasını bağlama

Bağlama pabucu ile bağlama örnekleri

Yandan sıkmalı bağlama pabuçları ile bağlama

Mengeneler

Freze tezgâhında iş parçalarının bağlanmasında kullanılan  mengeneler, paralel çeneli olup, çenelerinden birisi gövde ile birlikte sabit olarak, diğer çene ise hareketli olarak gövde üzerinde kayıt kızak sistemi ile konumlandırılmıştır. 

Tezgah mengenesi ve Mengeneye açı verme tablası

Mengeneler, tezgâh  tablasına cıvatalar ya  da  pabuçlar  yardımıyla  bağlanır.  Bağlamada  mengene  çenelerinin  tezgâh gövdesine paralel ayarı çok önemlidir. Bunun için  komparatör  kullanılarak  paralellik sağlanır. Ayrıca mengene altında bulunan kamalar, tabla T- kanallarına  tam  oturacak  şekilde yapıldığından paralel bağlamada kolaylık sağlanır.

Mengenelere Parçaların Bağlanması

Mengene ile sıkma işlemlerinde, parçanın boşluksuz  sıkılması  çok  önemlidir. Bunun için sıkma işlemlerinde yüzeyleri paralel taşlanmış altlıkların kullanılması gerekir.  

Altlıklar mengeneye konulduktan sonra, üzerine iş parçası yerleştirilir  ve  mengene  sıkılırken  parça üzerine pirinç çekiç, plâstik tokmak ile vurularak parçanın tam oturması sağlanır.

Özel Bağlama Kalıpları

İş parçalarının özdeş ve  seri  olarak  üretimlerinde, özel  yapılmış  bağlama  kalıpları kullanılır. Seri frezeleme işleminde, her parçanın ayrı ayrı sökülüp  sıkılması  ve  sürekli  bu işlemlerin tekrarı, zaman kaybettirir. Ayrıca çalışan kişiye sıkıntı ve yorgunluk verir. İş akışı yavaşlar ve zamandan kaybedileceği için üretim azalır.

Bağlama kalıpları tasarlanırken, çoklu veya tekli bağlama durumuna, sökme ve sıkma işlemlerinin en kısa  zaman diliminde  yapılmasına  dikkat  edilir. Ayrıca kalıbın maliyetinin düşük olması önemlidir. Yüksek maliyetli bir kalıp yarardan çok zarar getirecektir.

Bağlama kalıplarında, sökme veya sıkma işlemlerinin pratik olması da çok önemlidir.Yani sökme ya da sıkma işlemi, bir hareketle  gerçekleşmelidir.  Ayrıca  parçaların  kalıptan alınması ya da kalıba konulması  kolay  ve  pratik  olmalıdır. Kalıbın  çok  karmaşık  olması çok iyi olduğu anlamına gelmez.

Manyetik Tablalar

Mengene ya da pabuçlarla bağlanmayan veya  yüksek hızda temiz yüzey elde edilmesi istenen  iş parçaları, tezgâh  tablasına  bağlanan  manyetik tabla yardımıyla  işlenir. 

Manyetik tablalar ile frezeleme işlemlerinde dikkat edilmesi gereken en önemli husus, fazla talaş  miktarının  verilmemesidir.  Yoksa  iş  parçası  manyetik  tabladan kurtularak kazalara neden olabilir.

Freze Başlıkları

Üniversal dik başlık ve dik başlık

Freze tezgâhlarında  iş  parçalarını işleyebilmek için kullanılan kesicilerin yardımcı takımlarla bağlanmasını ve bir konumda olmasını sağlayan  elemanlardır. Birbirine yakın benzerlikleri olsa da  freze başlıkları, yapabildikleri  işlemler  bakımından aşağıdaki şekilde sınıflandırılır:

Dik başlık
Yatay başlık
Üniversal dik başlık
Eksantrik başlık

Yatay başlığa malafa yardımıyla kesici takım bağlanması video (yukarıda)

Malafalar

Freze çakılarını döndüren bilezikli millerdir. Malafalar; 16, 22, 27,32, 40 mm çaplarında standart olarak yapılır. Malafa, konik ucundan fener miline; diğer ucundan yatağa takılır. Malafa üzerindeki bileziklerin iç çapları, malafanın çapına uygundur. Bileziklerin genişlikleri farklıdır. Böylece freze çakısının malafa üzerinde istenen yere takılması sağlanır. 

Eksantrik başlık

Doğrusal Bölme Aparatı

Doğrusal  bölme  aparatı,  üniversal  freze   tezgâhının  yardımcı  parçalarındandır  ve yalnız ait olduğu tezgâhta kullanılır.

Aparat, bir  delikli  ayna  ile  tezgâh  tabla  miline  ve  delikli  ayna  miline  takılan iki dişli çarktan ve bağlama parçalarından oluşur. Aparat, tezgâh tablasının ön tarafına ve genel olarak sol yanına bağlanır.

Bu yazımızda üniversal freze tezgahı aksesuarları konusunu işledik. Döner tabla, mengene, bağlama pabucu, freze başlıkları, bağlama kalıpları gibi aksesuarların kullanım alanlarına kısaca değindik. Yeni yayınlarda buluşmak dileği ile.

Konuyla İlgili Sorular

Endüstride kullanılan makina parçalarının aynı ölçü ve biçimde frezelenebilmesi için, çeşitli bağlama düzenleri, şekilleri ve iş kalıplarından yararlanılır. İşlenecek parçaların yerinden oynamaması ve emniyetle tespit edilmiş olması gerekir. Aksi halde; pahalı olan kesicilerin kırılması ve bağlandığı araçların (malafa milleri, pens mandrenleri v.b.) bozularak hassasiyetini kaybetmesi mümkündür. Bu araçların tamirleri ve yeniden yapımı da oldukça zordur.

Parçaların tezgâha bağlanması; biçimine, yüzey şekline., hassasiyetine, yapılacak sayısına göre, bağlanıp sökülmesindeki çabukluk önemlidir. Bunlar maliyeti etkileyen en büyük unsurlardır.

Bunlar dikkate alınarak iş parçaları, tezgâha aşağıdaki sıralamalardan birisi ile bağlanır.

Mengenelerle Bağlama

Mengene ile iş parçalarının bağlanması için önce tezgah mengenesinin freze tablasına bağlanması gerekir. Tezgah mengenesinin altındaki kamalar tezgah tablasının kanallarına gelecek şekilde tezgah tablası üzerine konulur. Tabla kanalları ile mengene kamaları her ikisi de taşlanmış olduğu için tatlı sıkı bir geçme ile oturur. Mengene tablaya T somun, saplama, altıgen somun yardımı ile sabitlenir.

İlgili Yazı Mengene Çeşitleri Konu Anlatımı

Tesviyecilikte kullanılan mengene çeşitleri nelerdir.Üniversal mengene çeşitleri.Tezgah mengenesi çeşitleri.Özel amaçlı mengene çeşitleri.

Yazıyı İncele →

Mengenelere bağlanacak parçaların üçte biri, mengene üzerinde durabilecek şekilde altlık yükseklikleri seçilir. Parça hafifçe vidasından sıkılır. Bu şekilde sıkmayla, parçanın bir miktar yükseldiği görülür. Şekilde olduğu gibi, sol elimizle altlıklar tutulur. Sağ elimizdeki yalancı çekiçle, parçayı zedelemeyecek tarzda hafifçe vurularak altlıkların oynamaması sağlanır. Altlıkların oynamadığına karar verildiğinde, mengene vidası iyice sıkılır, İşlemler kontrol edilerek frezelemeye başlanır.

Kullanılan mengenelerin ağızları, yani çeneleri zaman zaman, ‘Komparatörle’ kontrol edilmelidir. Komparatör, 0,01 mm hassasiyetinde ibreli bir kontrol aletidir. Saatinin içindeki ibreye bağlı olan izleyici ucu yardımıyla yüzeylerin düzgünlüğü ve doğrultuları kontrol edilir.

Mengene çenelerinin tezgâh doğrultusunda bağlanmasının komparatörle kontrolü (Yukarıda)

Buradaki işlemde; mengene tablaya bağlanmış, izleyici uç parçaya dokundurulmadan önce, .gözle kabaca boyuna olarak ayarlanmalıdır. Sonra izleme ucu parçaya az bir miktarda dokundurulur. (Saat içindeki ibre en az beş tur yaptırılmalıdır.) Bu konumda komparatör sıfırlanır.

Tabla uzunlamasına olarak sağa ve sola hareket ettirilir. Parçanın doğruluğuna göre saatteki ibrenin sapma miktarı okunur. Sapan miktarın yarısı kadar parça mengene ile birlikte döndürülerek, izleme ucu yeniden gezdirilerek, işlem bir kaç kez tekrarlanır.

İlgili Yazı Komparatör nedir nasıl kullanılır

Komparatör nasıl kullanılır, Komparatörler nasıl okunur. Komparatör okuma ve kullanımı. Komparatörün kısımları. Komparatörle salgı kontrolü.

Yazıyı İncele →

Bağlanacak parçaların dikliğinin gönye kullanılarak sağlanması video (yukarıda)

Civata ve Pabuçlarla Bağlama

Biçimleri bakımından, tezgâh mengenesine bağlanması mümkün olmayan parçalar, tezgâh tablasına doğrudan yardımcı araçlarla bağlanırlar. Bu bağlama, tezgâhın “T” kanalları yardımı ile ‘Cıvatalar ve Pabuçlarla’ yapılır

Freze Tablasında bulunan “T” kanallarına uyan ölçülerde yapılmış baş kısmı bulunan, bir ‘Vida Rondela ve Somundan’ ibarettir.

Vidaların seri olarak kullanılmasını sağlamak için, şekilde olduğu gibi ayrı ayrı yapılırlar. Vida, saplama biçiminde ekonomik olması için yapılır. Zira çok kullanılan vida veya somunu, sıkma dişlerinden bozulacaktır. Parçalı olmasının faydası da, yalnız aşınan veya bozulan kısımlarını değiştirmektir.

Çeşitli ölçülerde ve boyda tezgâhın tipine göre imâl edilirler. Vida ve baş kısın, çalışma ortamına göre düşünülür.

Yandaki şekilde bir ‘T’ kanalına oturtulmuş, tezgâh civatasında (d) vida çapını ve somununda yüksekliğinin 1,5 d kadar olması belirtilmiştir.

Vida ‘T’ başının ölçüleri ise, tezgâhın kanalından küçük olmamalıdır. Arasına talaşlar, girmeyecek kadar boşluk en iyisidir.

Civata ile sıkmada, en az vida iki dişinin, sıkmadan sonra üzerine taşması gereklidir. (Şekilde ‘X’ işareti ile gösterilen kısım.)

Bağlama Pabuçları ve Altlıkları

Bağlama pabuçları, Mengenelere sığmayacak büyüklükteki, geometrik veya geometrik olmayan parçaların, civatalarla sıkılmasında kullanılan parçalarıdır.

Yukarıdaki resimde bağlama pabucu ve altlık kullanrak yapılan bir bağlama işlemini görüyoruz.

Pabuçlarla sıkma işleminde, Parçayı iyi sıkma, civata merkezinin işe yakın olmasına bağlıdır.

Yukarıdaki şekilde görülen cıvata ve pabuçla bağlamada, civatanın 1.5e uzaklığı (b), altlığa olan uzaklığı (a) dan daha az olmalıdır.

Yukarıdaki şekilde frezelenecek bir iş parçasının, tablaya değişik bir tip pabuçla eğik biçimde parçanın sıkılması görülmektedir. Burada somun altındaki özel kanallı róndela, vidanın kayarak işin sıkmadan, kurtulmasını önlemektedir

Divizör ve Punta ile Bağlama

Freze Tezgâhlarında; düzgün silindirik iş parçaları ile alın yüzeylerinde punta yuvası bulunan, kısa ve uzun millerin bağlanması, ‘Divizör ve Puntası’ aracılığı yapılır. Parça iki alın yüzüne punta açılarak ekseninde bağlanır.

Divizör ve puntası

Divizörün yatay konumunda, yapılan frezelemelerde, parça boyu uzun ise, tek taraftan bağlamak yetmez. Dolayısı ile parçanın diğer alın kısmına punta yuvası açılıp, puntayla merkezlenerek çalışılmalıdır.

Bu şekildeki bağlamaya “Ayna ve Punta arasındaki bağlama” denir. Eğer parça mil biçiminde ise, milin orta kısmına “Destek” koyarak, işleme sırasında parçanın eğilmesi de önlenmelidir.

Parçanın bir kısmının aynaya sıkıştırılmasının istenmediği bazı durumlarda ise parça fırdöndü aynası ve fırdöndü kullanılarak iki punta arasına alınır. (Yukarıda)

Döner Tabla ile Bağlama

Döner Tablada yapılan frezeleme işlemleri çoğunlukla; Kalıp oyma, iç ve dış yüzeylerin çevresel frezelenmesinde. Kam çevre veya yüzeylerinin markalanarak işlenmesi ile Büyük çaplı içten ve dıştan, düz dişlilerin açılmasında kullanılırlar.

Dikkat ederseniz silindirik parça döner tablaya bağlama pabuçları yardımıyla bağlanmış.

Tabla çevresinde, bölüntülerin derece cinsinden ayrıca bulunması değişik açılardaki işlerin yapımımda kolaylaştırmaktadır.

Özel Bağlama Kalıplarıyla Bağlama

İş parçalarının seri olarak frezelenmesinde; her parçanın sıkılıp sökülmesi veya bir çok civata ve pabuçlarla bağlanarak işlenmesi, ve hep tekrarının yapılması çalışan elemana yorgunluk vererek işten bıktırır. İş akışı da yavaşlar, Dolayısı ile zaman kaybedileceğinden üretim azalır.

Böyle çok sayıdaki parçaların işlenmesinde, az emekle yapılabilecek bağlama şekilleri ve araçları düşünülür. Bağlama ve sökme işlemlerini yapabilecek kalıplar en güzelidir. Ancak her iş için kalıp yapımı zaman alıcı olduğu gibi, kalıp fiyatını, yapılan işlerin üzerine eklediğimizde, imalat birim maliyeti ucuz olmalıdır. Aksi takdirde yapılmamalıdır.

Kalıplarda; bağlama ve sökme, çok çabuk ve pratik olmalıdır. Bu pratikliği şöyle izah edebiliriz. Yani iş parçasının tezgâh tablasında bağlanması; bir kol, bir anahtar veya bir somunun tek hareketi ile olmalı. İşlem bitiminde yine tek hareketle parça tabladan kolayca alınabilmelidir.

Frezede silindirik parça bağlamak için kullanılan bir aparatın kullanımı video (yukarıda)

Konuyla İlgili Sorular

Freze tezgâhlarında kullanılan kesici takımlara freze çakısı denir. Freze çakıları; iş parçasına değdirilerek parça üzerinden belirli bir miktar talaş kaldırılır. Bu işlem için çakı, kendi ekseni etrafında döndürülür. Yani iş parçası ile çakı hareket halinde olmalıdır. Dolayısıyla iş parçası ile freze çakısı arasındaki ilişki iyi bilinmelidir.

Freze tezgahında kullanılan kesici takımların özelikleri

Endüstride frezeleme işlemlerinde en çok HSS rumuzu ile gösterilen hız ve sert metal uçlu kesiciler kullanılır. Torna tezgâhlarında kullanılan kalemlerle freze çakılarını karşılaştırdığımızda frezenin her bir kesici ucunun bir torna kalemi özelliğinde olduğu düşünülür ve ekonomik değeri daha iyi anlaşılır.

Eksik ve yanlış bilgilerle yapılan çalışmalar, frezenin çevresince bulunan bütün dişleri bir anda bozabilir, dolayısıyla çakının ömrü oldukça kısalır.

Freze tezgahında kullanılan kesici takımların sınıflandırılması

Sivri dişli frezeler

Bu çakıların kesici ağızlarına kesilecek malzeme cinsine göre talaş ve boşluk açıları verilmiştir. Kesme şartlarını kolaylaştıran bu açılardan dolayı freze çakıları genellikle sivri dişli yapılırlar. Kanal açma ve kesme işlemlerinde kullanılırlar.

Sırtı eksantrik torna edilmiş (Sabit kesitli) çakılar

Çeşitli kavis ve profillerin (Dişli çark, zincir, dişlileri, vida vb) freze edilmesinde bu çakılar kullanılır. Bunlarda profilin bozulmaması için bileme talaş yüzeyinden yapılır.

Takma uçlu freze çakıları

Maliyetin azaltılması için büyük çaplı çakılarda gövde, takım çeliği veya dökme çelikten yapılmış ve üzerine seri çelik ya da sert metal uçlar takılmıştır_. Her alanda kullanılabilir.

Freze tezgahında kullanılan kesici takımların çeşitleri

Düz Dişli Silindirik Frezeler

Geniş düzlem yüzeylerinin frezelenmesinde kullanılan bu çakılar hız çeliğin­den yapılırlar. Diş ağızları çakı eksenine paralel olduğundan kesme sırasında dişler, boydan boya aynı anda malzemeye sıra ile dalarak batarlar ki, çakıda zorlama büyük olur. Dolayısı ile darbe ve sarsıntılar oluşur. Yüzeyin kaliteli olarak elde edilmesi güçleştiğinden, bu frezelerin genişliği 40 mm. den yukarı pek ya­pılmazlar.

Genişliği, kalınlığı az olan bu tür freze çakılarına “Kanal Frezesi” demek mümkündür. Doğal olarak kanal frezeleme işlerinde kullanılan kesici biçimidir.

Geniş düzlem yüzeylerinin frezelenmesinde ise, buna benzer çakıların daha kalını yukarıdaki mahsurlarına rağmen kullanılabilir.

Silindirik helis (vals) frezeler

Bu freze çakılarına; “Vals Freze” veya “Merdane Freze” denmekle beraber, (dişlerinin helis olmasından dolayı). “Helisel dişli freze çakısı”da denir. Geniş  çevre  yüzeyinde  çok  sayıda   helis  kesici dişleri bulunan çakılardır. Yalnızca çevresinde dişleri  bulunduğundan, tek taraflı kesme yapar ve düzlem yüzeylerin  işlenmesinde kullanılır.

Freze çakısının dişleri, kesilen malzemeye bir noktadan batma yani dalış yaptıklarından; sessiz, sarsıntısız ve düzgün bir kesme yaparlar. Düz dişli silindirik frezelere göre daha verimli ve daha kaliteli yüzey elde edilir. Derin talaş kaldırmaya elverişlidirler.

Alın freze çakıları

Çevresi ve alın bir yüzü dişlenmiş frezelerdir. Genel olarak çevresindeki dişlerle kesme işlemi yaparlar. Alın yüzündeki dişler ise, kesen çevreye destek olarak yüzeyin daha temiz çıkmasını sağlarlar. Çalışırken çakının alın yüzeyi, iş parçasına paraleldir.

Dolayısı ile çevredeki dişlerle kesme yapılarak ilerleme sağlanır. Talaş kalınlığı kesme boyunca değişmediğinden, silindirik frezelere nazaran daha çok talaş kaldırmak mümkündür. Talaş kalınlığını her diş müstakil olarak keseceğinden, talaş kalınlığı yüzey frezeleninceye kadar değişmez. Düzgün kesme olacağından çakının ömrü de uzar.

Parmak frezeler

Saplı freze çakıları olup kama  kanalı açma, helis  olukları işleme, kam yapımı, kavis yapma, havşa ve delik işleme vb. gibi işlerde kullanılırlar.Parmak frezeler alın frezeler gibi işlem yaparlar.

Bunlara ‘saplı silindirik frezeler’ veya ‘şaftlı silindirik frezeleri’ de denir. Sap biçimleri düz, konik veya çektirme vidası delikli yapılırlar. Diş şekilleri ise şekilde görüldüğü gibi çevresine ve alın yüzeylerine açılmış olup, çapı 6 mm. den sonra büyük çaplı olanlarda ise, çevredeki dişler helisel kanallı olarak dişlenirler. (Küçük çaplı bir helisel silindirik freze gibidirler).

Çevresinde, kesici ağızları, dişleri iki ve üç ağızlı olanlar, kama oluklarının açılmasında, delme ve delik büyütme işlemlerinde kullanılır. Kesici ağızları düşey olarak, dikine ilerleme yapabilecek şekilde bilenirler.

Pens mandrenleri ve mors kovanları aracılığı ile freze tezgâhına bağlanırlar. İmalâtları, hız çeliğinden, TS 303’deki ölçülere göre yapılır.

Parmak frezeler, freze tezgahında kullanılan kesici takımlar arasında en çok kullanılanlardandır.

Çok amaçlı, çeşitli tipteki frezeler, kama kanalları ve derin kanal dik yüzeylerinin frezelenmesi ile kalıp parçaları işlerinde kullanılır. Bu frezelerin yan yüzeyleriyle, geniş olarak kesme işlemlerinde, çakının kırılabileceği düşünülerek fazla talaş verilmemelidir. Kesme şekilleri Silindirik helisel frezeleri gibi düşünülebilirse de güçsüzdürler.

Körlendiklerinde büyük çaplılar çevreden ve alından bilenirler. (Diş derinliği bitinceye kadar). Küçük çaplılar ise alından pek bilenemezler. Fakat yüzeyi çukurlaştırılarak yandan kesme işlemlerinde biraz daha kullanılması sağlanır.

Parmak frezeler hakkında daha geniş bilgi için BKNZ: Parmak freze çakıları hakkında bilgi

Kanal frezeler

Üç tarafında kesici dişleri olduğundan üç yüzeyi birden işler.

Kanal Freze çeşitleri, kesici diş biçimlerinin şekillerine göre oldukça fazladır. Çevresinde bulunan dişler yardımıyla kanalların açılmasında ve genişletilmesinde kullanılırlar.

Çeşitli kanal açma ve kesme işlemlerinde, düz dişli kanal frezeleri kullanılır. Bu işlemlerden başka bir çok işlerin yapımında, aynı malafa milinde aralarına bilezikler konarak; ikili, üçlü ve dörtlü olarak da çalışırlar.(Yukarıdaki şekil). Dolayısı ile karşılıklı yüzeylerin, temiz ve paralel olarak işlenmesi sağlanır.

Kanal frezelerinin en çok kullanılan tipi; dişleri çapraz olarak dişlenmiş kanal frezeleridir ki bunlar özellikle derin kanalların frezelenmesinde aranırlar. Kesme sırasında freze tezgâhında, büyük zorlanmalar olmaz, verim yüksek olur. Çünkü, çevre ve iki alın yüzeyindeki dişleriyle keserler. Dişleri, bir sağa, bir sola eğiktir.

Kesme işlemini sağlı sollu olarak yaparlar. Çapraz dişli kanal frezelerinde, çalışırken yan yüzey dişleri arka arkaya kesmezler. Dişlerin bir sağ yüzü bir sol yüzü keserek çakının zorlanması söz konusu olmaz. Ancak çabuk körlenirler, çünkü her dişe iki dişin kaldıracağı talaş yüklenir. Bu tür frezelerin kanal genişliğine ayarlanabilen çift parça olanları da kullanılmaktadır.

Kanal frezeleri genellikle ‘sırttan’ bilenirler, bütün kalınlık ölçüleri ise, bilenmeden sonra hepsinde değişir.

Açı frezeleri

Açılı yüzeyleri ve olukları, üzerindeki açının değeri ve niteliğine göre işlemeye yarar.

freze tezgahında kullanılan kesici takımlar – Açı freze çakıları

T freze çakıları:

Tezgâh  tablalarında  bulunan  T  kanallarını,  millerin  üzerindeki kama kanallarını açmada, birbiri üzerinde kayan geçmelerde, ‘Woodruf’ kama yuvaları (ay kama yuvası) ve değişen biçimde olukların açılmasında kullanılır.

Makine imalâtında kullanılan “T” kanalı ölçülerine göre hız çeliklerinden imâl edilir. Küçük çaplı olduklarından sap kısımları, kendisinden yapılarak Pens Mandrenlerine bağlanırlar. Frezeleme sırasında, frezenin üç yüzü birden keseceğinden, malzeme içinde sıkışmadan ötürü ısı oluşur. Bunu önlemek için soğutma sıvısı kullanmak zorunludur. Talaşların oluktan çıkarılması da faydalıdır.

“T” kanallarını açarken bu mahsurlarını düşünerek, yuva önceden düz kanal frezeleri ile ,tolerans ölçüleri içinde boşaltılır.

T freze çakıları ve T freze çakısının frezeleme işleminde kullanımı.

Profil frezeleri

Parçalara belirli profiller vermek için değişik biçimlerde yapılırlar.Çeşitli biçimdeki profil yüzeylerin işlenmesinde, belirli profil elde etmek amacı ile kullanılan frezelerdir. Rayba, matkap ve kılavuz kanalları profillerinin açılmasında, kesicinin uç kısmı yuvarlatılmış iki tarafı (çift yanlı) boşluk profiline uygun tarzda frezelerdir.

Profil freze çakıları ve Profil freze çakısının frezeleme işleminde kullanımı. Profil freze, ya da form freze diye adlandırılan bu takımlar, özel amaçlar için kullanılmaları sebebiyle freze tezgahında kullanılan kesici takımlar arasında en az kullanılanlarıdır diyebiliriz.

Testere frezeler

Kesme işlemlerinde kullanılan kalınlıkları  5  mm den küçük olan kanal freze çakılarındandır. Kesme işlemini çevredeki testere biçimli dişleri yapar.

Testere freze ile frezeleme hakkındaki detaylı yazı için BKNZ: testere freze ile frezeleme ve kesme

Modül freze çakıları

Standart dişli çark profillerini işlemede kullanılırlar.Modül çakıları diş büyüklüklerine göre normlaştırılmıştır. Her seride 8 veya 16 freze çakısı bulunur.

Modül freze çakısı 1 den 8 veya 16 ya kadar numaralandırılmış olup her numaranın hangi sayılardaki dişli çarkları açacağı üzerinde yazılmıştır

Modül freze çakılarının üzerinde yazan yazıların anlamı (yukarıda)

Modül freze çakıları hakkında detaylı bilgi için BKNZ: Modül freze çakıları hakkında bilgi

Azdırma frezeler

Dişli çark profillerini tam ve kolay işlemek  için kullanılırlar. Azdırmalar, özel Azdırma Freze Tezgâhlarında kullanılan kesicilerdir. Düz ve Helis Dişli çarkların, Sonsuz vida çarklarının v.b. profilleri açabilmek için, sırtı torna edilmiş, vidaya benzer biçimde, freze çakıları sınıfındandır.

İmalât zorluğundan dolayı oldukça pahalıdır. Çünkü, modül frezelerinin 8 ü veya 15’li takımının görevini, azdırma frezelerinin bir tanesi yapmaktadır. Dolayısı ile her modülden birer tane bulunması yeterlidir.

Azdırma frezelerinin alın kısımlarında; “Modülü, Kavrama Açısı ve helis kanalın açısı” derece olarak belirtilir. (Helis kanal; vida özelliğindeki bu çakının, iyi kesebilmesi için, çakı çevresine açılan diş boşluğu kanalıdır.)

Konuyla İlgili olarak BKNZ: Azdırma Yöntemi ile Dişli Yapımı

Sert maden uçlu frezeler

Daha  sert malzemelerin işlenmesinde  kullanılır. Plâket olarak üretilen uçlar, vidalanarak veya sert lehim ile gövdelere sabitlenir. Sert maden uçlu frezeler, yüksek kesme hızı ile çalışmaya elverişli oldukları için, freze tezgahında kullanılan kesici takımlar arasında en çok kullanılanlardır.

Konuyla İlgili Sorular

Modül freze çakıları

Dişli çarkların fireze tezgâhlarında, standart profillerinin işlenmesinde kullanılan frezelerdir. Sırtı eksantrik tornalarında boşaltılarak, profillerinin bilenmelerde muhafaza edilmesi sağlanmış, bir çeşit form frezesidir.

Makine imalâtında yalnız, dişli çark kanallarının diş sayılarına göre açılması modülün değerine bağlıdır. Doğru bir profil, ancak belli bir diş sayısı için yapılan modül frezesi ile elde edilebilir. Diş sayıları aynı olmayan, fakat modülleri aynı olan dişli çarkların gerçek profile göre farkları vardır. Bundan dolayı bu iki dişlinin birbirini kavramaları düzenli olmaz.

Modül freze çakılarının seçimi

Kavramayı uygunlaştırmak ve hatayı azaltmak için, takım halinde yapılarak, açacakları diş sayısına göre numaralanırlar.  Böylece bir çok diş sayılarını ihtiva eden, fakat sınırlı bir grup dişli çark, modül frezelerle işlenebilir. (Modül, adımın ‘p (Pi) sayısına bölünmesinden elde edilen miktardır.) Birimi milimetre ise de uygulamada söylenmez.

Normal olarak 10 modüle kadar, 8 sıra modül frezesi kullanılır. 10 modülden yukarısı için 15 sıralı modül frezesi gerekir. Modül frezesinin bir yüzündeki açıklamalar modülü, numarası, açabileceği diş sayılarını gösterir.

Örneğin; herhangi bir modül frezesi üzerinde bunlar yazılı ise; Mod. l, Nr. 4, ’21 to 25’ ise bunun anlamı; Bu freze, l modülün 4. bıçağı olduğunu ve diş sayılan 21 — 22 — 23 — 24 — 25 olan dişli çarkları açabilir demektir. Bütün bu özellikleri, imâl eden firma tarafından kesinlikle modül freze çakıları üzerinde belirtilir.

Frezenin diğer yüzünde ise yukarıda belirtilen esaslardan başka, a = 15° veya a = 20° derecelerden birisi ve başka imalat numaraları bulunur. Frezeci için gerekli olan derecelerdir. Bu dereceler ait olduğu frezenin “Kavrama Açısı”m (tazyik açısı) belirtir. Dolayısı ile hangi kavrama açısı ile evolvent eğrisinin konstrüksiyonunun ve imalâtının yapılacağı belirtilir.

Modül freze çakısı seçme tablosu (yukarıda)

Bir modül frezesine ait olduğu, modül ve serileri 8 li ve 15 li takımlar halinde ait oldukları freze numarası ile diş sayıları yukarıdaki tabloda görülmektedir. Numaralamada, freze no’ları ters de olabilir. Yani yukarıdan aşağıya doğru da olabilir Bu imalâtçı firmanın görüşüne göre değişir.

freze tezgahında dik başlığa bağlanmış Modül freze çakısı. Divizör -punta arasında düz dişli açma