Mastarlar ve mastar çeşitleri

  • 04 Ağustos 2016
  • 7.296 kez görüntülendi.
Mastarlar ve mastar çeşitleri

Mastarlar

Mastarlar normal olarak sınır ölçülerini oluşturan ölçü ve şekilleri temsil eder. Bunlar, ölçü mastarı, sınırlandırılmış ölçü mastarı ve şekil mastarı olmak üzere kendi aralarında ayrılırlar.

mastar çeşitleri

Mastarlar sadece kontrolü yapılacak cismin istenilen şekilde olup olmadığını veya olması gerekli ölçülerden sapıp sapmadığını tespit için kullanılır. Kontrol, ya evet/hayır, ya geçer/geçmez, ya da iyi/kötü olmak üzere sonuçlandırılır. ölçme işlemi çok çabuk ve kolay yapılmasına rağmen, sayısal bir okuma (test) değeri vermediği için ölçme amacından ziyade kontrol amacına dönük kullanılır.

çesitli mastarlar

Mastar çeşitleri

ölçü mastarları

Bir mastar takımının parçalarıdır. Bu mastarlarda ölçü mastardan mastara değişir. örnek : Paralel mastarlar ve ince ayar mastarları

dişi mastar

dişi mastar

şekil mastarı

mastar çeşitleri konusunda şekil mastarı önemli yer arz eder.açılı ve kavisli yüzeylerde, vidalı yüzeylerde vida adımı kontrolünde ve değişik profillerin ışık yardımı ile kontrol edilmesinde kullanılır.

Sınır mastarı

Toleransla işlenmiş parçaların alt ve üst sınır ölçüleri, bunlara uygun olan deliklerde erkek mastarla ve millerde ise dişi mastarlarla kontrol edilebilir.

Geçer mastar millerde en yüksek ölçünün ve deliklerde ise en düşük ölçünün kontrol edilmesini sağlar.
Geçmez mastarlar deliklerde en yüksek ve millerde en düşük ölçünün kontrolünü sağlar. Geçmez mastara uygun olan bir iş parçası ıskartaya ayrılır

Taylor Temel Kuralı:

Geçer mastar öyle oluşturulmalıdır ki bir iş parçasının ölçüsü ve şekli (formu) mastarla kontrol edilebilsin, geçmez mastarla münferit ölçüler kontrol edilir (örnek: çap ölçüleri)Mastarla ölçüler ve şekiller kontrol edilir. Geçmez mastar ise tam bir ölçü mastarıdır.

Tampon mastarı

Delik ve yivlerin kontrolunda kullanılır  Geçer taraf kendi ağırlığı ile delik içine girmelidir. Geçmez tarafın ise sadece ağız kısmı girer.

37 h7 tampon mastar

Geçer tarafın uzun olan silindiri içine aşınmayı önleyici (azaltıcı) sert metal çubuklar yerleştirilir. Geçmez taraf ise kısa bir kontrol silindirine sahiptir. Mastarın bu kısmı kırmızı ile işaretlenmiştir ve üzerine en üst ölçü sınırı yazılmıştır.

Geçer-geçmez Tampon mastarla tolerans kontrolü

Yukarıdaki videoda tampon mastarın kullanımı ve geçer geçmez tampon mastarla tolerans kontrolünün nasıl yapıldığı verilmiştir.

Çatal mastarlar :

Mastar çeşitlerinden olan çatal mastarlar, iş parçalarının çap ve kalınlıklarının kontrolü için kullanılır .Geçer taraf müsadeli en yüksek ölçüye sahiptir ve kendi ağırlığı ile kontrol edilen yere koyarak geçer. Geçmez taraf az bir tolerans farkı ile daha kısa yapılmıştır. Ayrıca geçmez taraf eğik kontrol yüzeylerine sahiptir ve kırmızı renk ile işaretlenerek üzerine en düşük sınır değeri yazılmıştır.

çatal mastar geçer geçmez

35 f6 Çatal mastar geçer pozisyonu.(yukarıda)

çatal mastar geçmez

Aynı iş parçasına ait çatal mastar geçmez pozisyonu.Bu iş parçasının tolerans dahilinde işlendiğini söyleyebiliriz.

Geçer-geçmez çatal mastarla tolerans kontrolü

Yukarıdaki videoda çatal mastarın kullanımı ve geçer geçmez çatal mastarla tolerans kontrolünün nasıl yapıldığı verilmiştir.

Paralel mastarlar

Paralel mastar sertleştirilmiş çelik veya sert metalden oluşan ve iki paralel ölçüm yüzeyi bulunan prizmatik veya silindirik şekilde ölçme ve kontrol aletleridir. Bu mastarlar uzunluk ölçümünde, kontrol ve kalibrasyon amacına dönük kullanılır. İzin verilen hata nominal ölçü ve imalat toleransına bağlıdır.

mastar tablosu

Sert metalden oluşan mastarlar

Çelik mastarlara karşı 20 kat daha yüksek aşınma mukavemetine ve mastarlara göre %50 oranında daha az sıcaklıkta genleşmeye sahiptirler. çünkü ölçme cihazı ve ölçme cismi arasındaki genleşme farklılıkları ölçme hataları na yol açabilir. 10 mm kalınlığın üzerindeki mastarlar da sadece ölçmeye esas olan yüzeyler sert metalle kaplıdır.

mastarlarin alıştırılması paralel mastarların alıştırılması

Yüksek hassasiyete sahip mastarlar herhangi bir basınç uygulamadan sürülebilirler  Bu durumda ölçülerin ayarlanması ve kontrol edilmesi için mastar alıştırma (ekleme)işlemlerinin hatasız bir şekilde oluşmasını sağlar.

Ayrıca sürtünme yüzeyinde oluşan ve cm2’ye 400 N düşen molekül kuvvetinden bir süre sonra çelik mastarların soğuk kaynak yapmasına yol açar.

 

mastarla mesafe kontrolü
mastar ile mesafe kontrolü

Mastar takımları genellikle ölçme aralıklarına göre kademelendirilir. Normal bir takımda 45 bloktan oluşan 5 adet ölçme sıralaması vardır

Mastar serilerinin oluşturulmasına ölçünün son rakamından başlanır. Yani seriyi oluşturan en küçük mastardan başlanır.

blok mastar tablosu

Mastarlarla çalışma Kuralları

Kullanılmadan önce tüy bırakmayacak bir ipek bezle temizlenir. Tozlar kıl fırça ile silinir.kullanıldıktan sonra mutlaka asitsiz bir vazelinle yağlanmalıdır.Aşınmış olanlar  kullanılmamalıdır.

Bir ölçü için bir araya getirilecek mastar sayısı toplam hatayı etkilemesinden dolayı mümkün olduğunca az sayıda mastardan oluşmalıdır.

Mastarlar 8 saatten fazla bir süreyle temas ettiği yüzeyde kalmamalıdır. çünkü uzun süreli beklemelerde çelik gövdelerde soğuk kaynaklama olayı meydana gelebilir.

BU YAZIYLA İLGİLİ KONULAR

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ