Soğuk kalıplama işlemlerinden en çok kullanılanı, fışkırtma kalıplama yöntemidir. Bu yöntemle genellikle, yumuşak malzemelerden silindirik tüp, dikdörtgen veya kare biçimli kap ve benzeri parçalar kalıplanmaktadır.

Bu kalıplarla parçaların üretimi geriye veya ileriye doğru fışkırtılarak yapılabilmektedir. Yukarıdaki şekilde geriye ve ileriye doğru fışkırtma yapan iki kalıplama işlemi gösterilmektedir.
Fışkırtma kalıplama işleminde zımba ile dişi kalıp ekseni aynı konumda ayarlanmalıdır. Aksi halde, kalıplanan parçalar simetrik olmayacaktır.
Fışkırtma kalıplarıyla üretilen parçaların bir operasyondaki kesit alanı değişimi ‘% 85’e çıkabiliyorsa, kalıplama işlemi başarılıdır. Normal koşullarda ilk fışkırtma işlemi için yüzde kesit alanı değişimi 60, ikinci veya bitirme fışkırtma işlemi için yüzde kesit alanı değişimi 40 olarak kabul edilir.
| malzemenin cinsi | Basılma gerilimi kg / mm2 |
| Alüminyum | 64-112 |
| Pirinç | 84-180 |
| Bakır | 40-112 |
| çelik Ç 1010 | 80-264 |
| çelik Ç 1020 | 96-320 |
Fışkırtma kalıplarıyla üretilecek parçalara ait malzemelerin basma gerilimleri yukarıdaki çizelgede verilmiştir. Kalıplama işlemini yapacak pres tezgâhı, fışkırtılacak parçanın boyutlarına ve malzemenin cinsine göre seçilmelidir.

Fışkırtılan parça et kalınlığı ile yüzde (%) alan azalması oranı arasında bir bağıntı kurulabilir. Artan zımba kuvveti ve buna bağlı olarak fışkırtılan parça et kalınlığı bağıntısı diyagramı Aşağıdaki şekilde gösterilmektedir. Bu diyagrama göre, zımba basıncı arttıkça fışkırtılan parça et kalınlığı azalmaktadır.

Fışkırtma kalıplamada, kalıp ve zımba arasında kalan malzeme kalıp ağzından dışarı fışkırır. Fışkıran tüpün dış çapı dişi kalıp delik çapında, iç çapı ise zımba ucu çapındadır.
Kalıplanan parçanın zımba üzerinden kolayca çıkabilmesi için, zımba ucu çapı gövde çapından biraz büyük yapılır. Ayrıca zımba üzerine hareketli sıyırıcı plaka yerleştirilir.

Yukarıdaki şekilde geriye fışkırtılan kalıplama işleminin açık ve kapalı konumu gösterilmektedir.
Fışkırtma Kalıbı Prensibi
Fışkırtma kalıpları, sac malzemeyi tek bir pençe hareketiyle konik veya silindirik şekle dönüştürmek için kullanılır.
Yüksek Yüzey Kalitesi
Fışkırtma yöntemi, diğer bazı şekillendirme yöntemlerine göre daha pürüzsüz bir iç yüzey kalitesi sağlayabilir.
Küçük Seri Üretim Avantajı
Fışkırtma kalıpları, düşük takım maliyeti sayesinde küçük ve orta ölçekli üretim serilerinde ekonomik bir seçenektir.
Konuyla İlgili Sorular
Eksenler kayıksa, malzeme kalıp içinde eşit olmayan bir şekilde akar. Bu dengesiz akış, üretilen parçanın et kalınlığının bir tarafta ince bir tarafta kalın çıkmasına, yani simetrik olmamasına yol açar.
Malzemeyi tek seferde çok yüksek oranda şekillendirmeye çalışmak, aşırı gerilim nedeniyle çatlama veya kalıp hasarına yol açabilir. İşlemi kademelere bölmek, her aşamada daha kontrollü ve güvenli bir şekil değişimi sağlar.
İlgili Yazılar
Pres Kalıpları ve Pres Kalıplarının Çeşitleri
Plastik enjeksiyon kalıpları Enjeksiyon Sistemi
Bükme Kalıplarında Bükme Kuvveti Hesabı
Eksantrik Preslerin Kısımları
Alüminyum Ekstrüzyon Nedir, Nasıl Yapılır?
Seçici Laser Sistemiyle Kalıp Yapımı
Bükme Kalıplarında Bükülen Parçalardaki Şekil değişimi Teorisi
Çekme Kalıplarında İlkel Çap Hesabı