Çekme kalıplarında Buruşma Önleme ve Kademe sayısı

Çekilecek kap malzemesi­nin çekme süresince buruşmasını önlemek ve hangi tip kalıpta çekileceğini be­lirlemek amacıyla, saç kalınlığının ilkel çapa oranı önceden hesaplanır. Bu oran yüzde (%) olarak aşağıdaki formülle bulunur.

Saç kalınlığının ilkel çapa oranı : T/D x 100
D = Çekilecek kabın ilkel çapı, mm
T = Saç malzeme kalınlığı, mm

Çekilecek kabın buruşmasını önlemek için aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurulmalıdır.

1. Saç kalınlığının ilkel çapa oranı; T/D x 100 veya % T/D  ≤ 0,5 eşittir veya küçükse, buruşma şiddeti fazladır. Bu nedenle, çekme işlemi/baskı plâkalı ve çift et­kili kalıpta yapılır.
2. Saç kalınlığının ilkel çapa oranı; T/D x 100 veya % T/D = 0,5 – 1,5 arasındaysa buruşma şiddeti birinciye oranla daha az olacaktır. Ancak çekme işleminin emniyetli yapılabilmesi için, yine baskı plâkalı ve çift etkili çekme kalıbı kullanılır.
3. Saç kalınlığının ilkel çapa oranı; T/D x 100 veya % T/D = 1,5 – 2,5 arasındaysa, buruşma şiddeti az olacağından çekme işlemi, tek etkili ve baskı plâkasız kalıplarda yapılır.
4. Saç kalınlığının ilkel çapa oranı; T/D x 100 veya % T/D ≥ 2,5 eşittir veya büyükse, Buruşma olmayacağından baskı plâkası kullanılmaz çekme işlemi tek etkili kalıplarda yapılır.

Çekmenin kaç kademede yapılacağının belirlenmesi

Çaplar arasın­daki yüzde (%) azalma oranı, çekme işleminin kaç kademede yapılabileceğini be­lirtmek amacıyla bulunur.

Çaplar arasındaki yüzde azalma oranı aşağıdaki formülle bulunur;

Çaplar arasındaki yüzde azalma oranı = (D – d ) / D x 100

Genel olarak ilk çekmede, çaplar arasındaki yüzde (%) azalma oranı % 30 ilâ maksimum % 50 arasında tutulmalıdır. İlk çekme için ortalama çaplar ara­sındaki yüzde azalma oranı % 40 civarında alınır. Bundan sonraki her çekme iş­lemi için çaplar arasındaki yüzde azalma oranı, bir önceki orandan %25 daha az alınmalıdır.

Aşağıdaki şekilde, alüminyum 3030 malzemeden çekilecek kabın çaplar arasın­ daki yüzde azalma oram, saç kalınlığının ilkel çapa oranı ve çekme sayıları ara­sındaki bağıntı diyagramı gösterilmektedir.

Birden fazla çekme işlemine tabi tutulacak parçanın çaplar arasındaki yüz­ de (%) azalma oranı aşağıdaki formülle bulunur.

d_n = En son çekme çapı, mm
d_(n-1) = En son çekmeden bir önceki çekme çapı, mm

Yukarıdaki şekilde, 3 mm kalınlığa kadar olan orta karbonlu çelik saç malzemeden çekilecek kapların çap-bağıntı diyagramı gösterilmektedir.

Örnek uygulama

Kalınlığı 1 mm olan karbonlu çelik saç malzemeden 50 mm ça­pında ve 60 mm derinliğinde silindirik kap çekilecektir. ilkel çapı hesaplayınız ve yukarıdaki diyagramdan her kademedeki çekme çapını bulunuz.

yukarıdaki diyagramdan ilk çekme çapı d = 72 mm, ikinci çekme çapı dı = 56 mm ve son çekme çapı verilen ölçüde (50 mm) çekilecektir.

Yukarıdaki çizelgede, az ve orta karbonlu çelik malzemeler için saç kalınlığının ilkel çapa oranı ve ilk çekmedeki çap azalma yüzdesi (%) verilmiştir.